href='https://googleapis.com' rel='stylesheet' type='text/css'/> HROD consultant by ครูพี่ตุ้ม: HR อย่าเพิ่งรีบแก้ปัญหาคน… ถ้ายังไม่ได้หาต้นเหตุของปัญหา จากเรื่องจริงคนเรือ… สู่บทเรียน HROD ในองค์กร

วันอาทิตย์ที่ 15 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569

HR อย่าเพิ่งรีบแก้ปัญหาคน… ถ้ายังไม่ได้หาต้นเหตุของปัญหา จากเรื่องจริงคนเรือ… สู่บทเรียน HROD ในองค์กร

 


จากเรื่องจริงคนเรือ… สู่บทเรียน HROD ในองค์กร

หากใครได้ติดตามซีรีส์ 4 ตอนก่อนหน้านี้ เรื่อง “เด็กจบใหม่หางานยาก VS HR หาคนทำงานยาก” คงได้เห็นเรื่องราวของลูกชายครู ซึ่งจบการศึกษาจากศูนย์ฝึกนักเรียนพาณิชย์นาวี กรมเจ้าท่า แต่ต้องเผชิญกับความยากลำบากในการหางานบกระหว่างรอตั๋วเรือและจังหวะที่จะได้ลงเรือจริง


ในช่วงเวลานั้น ครูได้นำแนวคิด HROD มาประยุกต์ใช้เพื่อช่วยให้เขามองเห็นศักยภาพของตนเองชัดขึ้น

เราเริ่มจากการวิเคราะห์ Competency Gap โดยนำทักษะและความสามารถที่เขามีจริงมาเปรียบเทียบกับคุณสมบัติที่งานต้องการ จากนั้นจึงปรับ Resume ให้สื่อสารจุดแข็งได้ตรงกับลักษณะงาน และมองหาโอกาสที่เขาจะนำทักษะเดิมไปใช้ พร้อมเรียนรู้ทักษะใหม่เพิ่มเติม

ในที่สุด เขาได้ทำงานในตำแหน่ง English Customer Service กับบริษัทอเมริกันแห่งหนึ่ง ซึ่งมีระบบ HR และกระบวนการดูแลพนักงานใหม่ที่ช่วยสนับสนุนการเรียนรู้งานและการปรับตัว

เรื่องนี้ทำให้ครูเห็นชัดขึ้นว่า การได้งานไม่ได้ขึ้นอยู่กับว่าเรามีคุณสมบัติตรงกับงานทุกข้ออยู่แล้วหรือไม่เท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับการรู้จักศักยภาพของตนเอง การพัฒนาส่วนที่ยังขาด และโอกาสในการเรียนรู้เมื่อได้ลงมือทำงานจริงด้วย


เมื่อคนได้รับโอกาสที่เหมาะสม และมีการสนับสนุนที่สอดคล้องกับสิ่งที่ต้องเรียนรู้ ศักยภาพที่มีอยู่ก็อาจได้รับการนำออกมาใช้ได้มากขึ้น


จากประสบการณ์นี้ ครูจึงย้อนกลับมาคิดถึงปัญหาที่ HR หลายคนพบในองค์กรว่า บางครั้งเราให้ความสำคัญกับการแก้ไขตัวบุคคลมากเกินไป จนลืมตรวจสอบว่ามีปัจจัยอื่นใดกำลังส่งผลต่อปัญหานั้นอยู่บ้าง


ปัญหาหนักอกของ HR: เมื่อทุกปัญหาถูกส่งมาให้แก้ที่คน


จากประสบการณ์กว่า 25 ปีในการทำงานกับองค์กรหลากหลายสัญชาติ รวมถึงงานที่ปรึกษาอิสระและการเป็นวิทยากรด้าน HROD ครูมีโอกาสได้พูดคุยกับ HR หลายระดับ โดยเฉพาะน้อง ๆ HR รุ่นใหม่ที่ต้องการพัฒนางานให้เกิดคุณค่ามากกว่าการทำงานประจำวันให้เสร็จไป

หลายครั้ง ปัญหาไม่ได้เกิดจากการที่ HR ไม่ตั้งใจทำงานหรือไม่มีความสามารถ แต่เกิดจากข้อจำกัดในการบริหารจัดการและระบบการทำงานที่ทำให้ HR ไม่สามารถใช้เวลาไปกับบทบาทที่ควรทำได้อย่างเต็มที่

ตัวอย่างปัญหาที่พบได้ในบางองค์กร ได้แก่

·         งานล้น งานฝาก และงานด่วน: งานเฉพาะหน้าจำนวนมากเบียดเวลาที่ควรใช้กับการวางแผนและพัฒนาคน

·         งานกระจุกอยู่ที่บางคน: ภาระงานไม่สมดุล แต่แนวทางแก้ไขกลับเป็นเพียงการขอให้ทุกคนช่วยกันไปก่อน โดยยังไม่ได้ตรวจสอบปริมาณงานและความรับผิดชอบอย่างจริงจัง

·         การเลื่อนตำแหน่งก่อนความพร้อม: เมื่อมีการแต่งตั้งคนขึ้นสู่ตำแหน่งใหม่ จึงค่อยให้ HR ปรับ Job Description (JD) ให้สอดคล้องกับตำแหน่งที่เกิดขึ้นแล้ว

·         งานธุรการเบียดบังงานเชิงพัฒนา: HR ต้องใช้เวลาส่วนใหญ่กับเอกสารและงานประจำ จนมีเวลาจำกัดสำหรับการวิเคราะห์และพัฒนาระบบ

·         การยึดติดกับระบบอาวุโสหรือการรวมศูนย์อำนาจ: คนทำงานอาจมีพื้นที่จำกัดในการเสนอความคิดเห็น ทดลองวิธีใหม่ หรือมีส่วนร่วมในการตัดสินใจ

·         การไม่เปิดรับ WFH หรือ Hybrid Work: หากองค์กรยังใช้เวลาอยู่ในสำนักงานเป็นตัวแทนของผลงาน โดยไม่ได้พิจารณาลักษณะงานและผลลัพธ์อย่างเหมาะสม ก็อาจพลาดโอกาสในการออกแบบวิธีทำงานที่มีประสิทธิภาพกว่าเดิม


ตัวอย่างเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าทุกองค์กรมีปัญหาเหมือนกัน แต่สะท้อนให้เห็นว่า ก่อนจะสรุปว่าพนักงานหรือ HR ทำงานไม่มีประสิทธิภาพ เราควรตรวจสอบเงื่อนไขแวดล้อมที่เกี่ยวข้องด้วย


เมื่อเกิดปัญหา เรามักเลือกวิธีแก้แบบใด?

ในสถานการณ์จริง เราอาจพบการตอบสนองที่คุ้นเคย เช่น

·         พนักงานลาออกจำนวนมาก → เร่งสรรหาคนมาทดแทน

·         พนักงานที่มีผลงานดีต้องการลาออก → พิจารณาปรับเงินเดือนเพื่อรักษาพนักงานไว้

·         ผลงานต่ำกว่าที่คาดหวัง → ส่งพนักงานเข้าอบรม

·         หัวหน้าไม่พอใจลูกน้อง → ส่งพนักงานมาคุยกับ HR เพื่อปรับทัศนคติ


วิธีเหล่านี้ไม่ได้ผิดเสมอไป เพราะบางสถานการณ์อาจต้องใช้การสรรหา การปรับค่าตอบแทน การฝึกอบรม หรือการให้คำแนะนำจริง ๆ

แต่คำถามที่ควรถามก่อนลงมือคือ


“เรามีข้อมูลเพียงพอแล้วหรือยังว่า ปัญหานี้เกิดจากอะไร และวิธีแก้ที่กำลังจะเลือกตรงกับสาเหตุจริงหรือไม่?”

ตัวอย่างเช่น หากพนักงานทำงานล่าช้า สาเหตุอาจเป็นเพราะยังขาดทักษะ แต่ก็อาจเกิดจากขั้นตอนอนุมัติที่ซ้ำซ้อน การมอบหมายงานไม่ชัดเจน ปริมาณงานเกินกำลัง หรือการรอข้อมูลจากหน่วยงานอื่น

หากเราเลือกส่งพนักงานไปอบรมทันที โดยยังไม่ได้ตรวจสอบสาเหตุ ก็อาจเสียทั้งเวลาและทรัพยากร โดยที่ปัญหาหลักยังคงอยู่

นี่คือเหตุผลที่ HR ควรเริ่มจากการวิเคราะห์ปัญหา ก่อนเลือกเครื่องมือหรือมาตรการแก้ไข


Mind Map แม่บท HROD: มองคน งาน ระบบ และองค์กรให้ครบทุกมิติ

HROD หรือ Human Resource and Organization Development เป็นกรอบการทำงานที่ช่วยให้เราพิจารณาความเชื่อมโยงระหว่างการบริหารคน การพัฒนาคน และการพัฒนาองค์กร ไม่ใช่มองเพียงว่าพนักงานคนใดควรได้รับการอบรม หรือควรใช้กฎระเบียบข้อใดมาควบคุมพฤติกรรม

สำหรับการจัดหมวดความรู้ HROD ของครูพี่ตุ้ม เราแบ่งเนื้อหาออกเป็น 4 กลุ่มหลัก เพื่อให้ผู้อ่านสามารถติดตามและต่อยอดความรู้ได้เป็นระบบ



1. OD — Organization Development (การพัฒนาองค์กร)

มองภาพรวมขององค์กร ตั้งแต่โครงสร้าง วัฒนธรรม สายการบังคับบัญชา กระบวนการทำงาน ไปจนถึงความสามารถขององค์กรในการปรับตัวและขับเคลื่อนไปสู่เป้าหมาย


2. HRM — Human Resource Management (การบริหารทรัพยากรมนุษย์)

มองระบบการบริหารคน เช่น การวางแผนกำลังคน การสรรหา การบริหารค่าตอบแทน การบริหารผลการปฏิบัติงาน และการรักษาพนักงาน โดยพิจารณาว่าระบบเหล่านี้สนับสนุนเป้าหมายขององค์กรและการทำงานของคนได้เหมาะสมหรือไม่


3. HRD — Human Resource Development (การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์)

มองการพัฒนาสมรรถนะและทักษะ การเรียนรู้ การเตรียมความพร้อมสำหรับบทบาทใหม่ การพัฒนาเส้นทางอาชีพ ตลอดจนการสนับสนุนให้บุคลากรนำศักยภาพของตนเองมาใช้ได้อย่างเต็มที่


4. เรื่องเล่า HR — HR Stories

ถอดบทเรียนจากเหตุการณ์จริง ทั้งกรณีที่ประสบความสำเร็จและกรณีที่พบอุปสรรค เพื่อนำมาวิเคราะห์ว่าเกิดอะไรขึ้น มีปัจจัยใดเกี่ยวข้อง และเราสามารถเรียนรู้อะไรเพื่อนำไปปรับใช้ในงาน HR และ HROD

ทั้ง 4 หมวดมีขอบเขตที่เกี่ยวข้องและเชื่อมโยงกันได้ การจัดหมวดนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อช่วยให้เรียนรู้และค้นหาเนื้อหาได้สะดวก ไม่ได้หมายความว่าแต่ละหมวดแยกขาดจากกันโดยสิ้นเชิง


ก่อนสรุปว่า “คนมีปัญหา” ลองสำรวจ 4 ปัจจัยนี้ก่อน

เมื่อเกิดปัญหาในองค์กร ครูอยากชวนให้ HR ถอยออกมาหนึ่งก้าว แล้วสำรวจปัจจัยที่อาจเกี่ยวข้อง 4 ด้านต่อไปนี้

1. โครงสร้างองค์กร (Structure)

·         บทบาทและความรับผิดชอบของแต่ละตำแหน่งชัดเจนหรือไม่?

·         ผู้ปฏิบัติงานมีอำนาจตัดสินใจเพียงพอกับความรับผิดชอบหรือไม่?

·         งานบางส่วนซ้ำซ้อน ตกหล่น หรือไม่มีผู้รับผิดชอบหลักหรือไม่?

2. ระบบการบริหารจัดการ (Management System)

·         เป้าหมายที่กำหนดสอดคล้องกับทรัพยากรและความสามารถที่มีหรือไม่?

·         การมอบหมายงาน การติดตาม และการประเมินผลงานมีความชัดเจนหรือไม่?

·         หัวหน้ามีการให้ข้อมูลย้อนกลับและสนับสนุนการทำงานอย่างเหมาะสมหรือไม่?

3. กระบวนการทำงาน (Process)

·         ขั้นตอนการทำงานซ้ำซ้อนหรือมีจุดรอคอยที่ทำให้งานล่าช้าหรือไม่?

·         มีขั้นตอนใดที่ต้องรอการอนุมัติหรือข้อมูลจากหลายฝ่ายมากเกินไปหรือไม่?

·         ผู้เกี่ยวข้องเข้าใจลำดับงานและความรับผิดชอบของตนเองตรงกันหรือไม่?

4. การสื่อสาร (Communication)

·         คนทำงานเข้าใจเป้าหมายและความคาดหวังตรงกันหรือไม่?

·         ข้อมูลที่จำเป็นส่งถึงผู้เกี่ยวข้องครบถ้วนและทันเวลาหรือไม่?

·         ผู้ปฏิบัติงานเข้าใจเหตุผลของการเปลี่ยนแปลงและมีโอกาสซักถามหรือไม่?


การสำรวจทั้ง 4 ด้านนี้เป็นจุดเริ่มต้นในการตั้งสมมติฐาน ไม่ใช่ข้อสรุปว่าปัญหาต้องเกิดจากด้านใดด้านหนึ่งเสมอไป ในบางกรณี ปัญหาอาจเกี่ยวข้องกับหลายปัจจัยพร้อมกัน และยังต้องพิจารณาทักษะ ความรู้ หรือพฤติกรรมของบุคคลร่วมด้วย


5 คำถามเช็กลิสต์สำหรับ HR ยุคใหม่

ก่อนตัดสินใจเลือกวิธีแก้ปัญหา ลองใช้คำถาม 5 ข้อนี้เป็นจุดเริ่มต้นของการวิเคราะห์

1. ปัญหาที่เกิดขึ้นจริงคืออะไร?

แยกข้อเท็จจริงออกจากความคิดเห็นและอารมณ์ เช่น แทนที่จะบอกว่า “พนักงานไม่มีความรับผิดชอบ” ลองระบุพฤติกรรมหรือเหตุการณ์ที่สังเกตได้ เช่น งานส่งล่าช้ากว่ากำหนดกี่ครั้ง และส่งผลต่อใครบ้าง

2. ปัญหานี้อาจเกิดจากคน ระบบ หรือหลายปัจจัยร่วมกัน?

ตรวจสอบว่าผู้ปฏิบัติงานมีความรู้และทักษะเพียงพอหรือไม่ พร้อมกับพิจารณาการมอบหมายงาน ทรัพยากร กระบวนการ และการสนับสนุนจากผู้เกี่ยวข้อง

3. โครงสร้าง บทบาท และอำนาจหน้าที่ชัดเจนหรือไม่?

หากคนรับผิดชอบงานแต่ไม่มีอำนาจตัดสินใจ หรือมีหลายคนเข้าใจว่าผู้อื่นเป็นผู้รับผิดชอบ อาจต้องแก้ไขการออกแบบงานและความชัดเจนของบทบาท

4. กระบวนการทำงานมีจุดติดขัดตรงไหน?

ลองไล่ขั้นตอนตั้งแต่ต้นจนจบ เพื่อค้นหาจุดรอคอย งานซ้ำซ้อน การส่งต่องานที่ไม่ชัดเจน หรือข้อจำกัดที่ทำให้คนทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ

5. คนที่เกี่ยวข้องเข้าใจข้อมูล เป้าหมาย และความคาดหวังตรงกันหรือไม่?

บางครั้งผู้บริหาร หัวหน้า และผู้ปฏิบัติงานอาจเข้าใจคำว่า “งานสำเร็จ” ไม่เหมือนกัน การพูดคุยให้เห็นข้อมูลและความคาดหวังที่ตรงกันจึงเป็นส่วนสำคัญของการแก้ปัญหา


จากคำถาม สู่การลงมือแก้ปัญหา

เมื่อได้คำตอบเบื้องต้นแล้ว HR ควรดำเนินการต่ออย่างเป็นขั้นตอน

1.       รวบรวมหลักฐาน: ตรวจสอบข้อมูล เหตุการณ์ และผลกระทบที่เกิดขึ้นจริง

2.       วิเคราะห์สาเหตุ: พิจารณาความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยต่าง ๆ แทนการสรุปจากความรู้สึกหรือข้อมูลเพียงด้านเดียว

3.       เลือกวิธีแก้ให้ตรงจุด: อาจเป็นการพัฒนาทักษะ ปรับบทบาท ปรับกระบวนการ สนับสนุนหัวหน้า หรือปรับระบบบริหารจัดการ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับสาเหตุที่พบ

4.       ติดตามผล: ตรวจสอบว่าปัญหาลดลงหรือไม่ และมีผลกระทบอื่นเกิดขึ้นตามมาหรือเปล่า หากผลยังไม่เป็นไปตามที่คาด ควรกลับมาทบทวนการวิเคราะห์อีกครั้ง


เครื่องมือที่ใช้ก็แตกต่างกันได้ตามโจทย์ เช่น การวิเคราะห์สาเหตุราก (Root Cause Analysis) การทำแผนผังกระบวนการ (Process Mapping) การวิเคราะห์งาน (Job Analysis) หรือการวิเคราะห์สมรรถนะ (Competency Analysis) ไม่จำเป็นต้องใช้ทุกเครื่องมือในทุกกรณี


สรุป: เปลี่ยนจาก “คนจัดการคน” เป็น “ผู้ออกแบบระบบการทำงานที่เอื้อต่อคน”


สำหรับครู การทำงานแบบ HROD ไม่ได้เริ่มต้นด้วยคำถามเพียงว่า

“เราจะพัฒนาคนอย่างไร?”

แต่ควรเริ่มจากคำถามว่า

“ปัญหานี้เกิดจากอะไร และปัจจัยด้านคน งาน และระบบองค์กรกำลังส่งผลต่อกันอย่างไร?”

เพราะบางครั้ง พนักงานอาจมีส่วนทำให้เกิดปัญหาจริง แต่บางครั้งเขาก็กำลังทำงานภายใต้ข้อจำกัดที่ทำให้ทำงานได้ไม่เต็มความสามารถเช่นกัน

หน้าที่ของ HR จึงไม่ใช่การรีบตัดสินว่าใครผิด หรือรีบเลือกเครื่องมือที่คุ้นเคยมาใช้ แต่คือการทำความเข้าใจสถานการณ์จากข้อมูลให้รอบด้าน แล้วร่วมกับผู้เกี่ยวข้องออกแบบวิธีแก้ไขที่เหมาะสม

เมื่อเราแก้ปัญหาได้ตรงสาเหตุ โอกาสที่ปัญหาเดิมจะลดลงอย่างยั่งยืนก็มีมากขึ้น และ HR จะสามารถขยับจากการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า ไปสู่การมีส่วนร่วมพัฒนาระบบการทำงานและองค์กรได้มากขึ้นด้วย


ในบทความต่อ ๆ ไป ครูพี่ตุ้มจะค่อย ๆ ชวนผู้อ่านสำรวจแนวคิดและเครื่องมือในแต่ละหมวด ทั้ง OD, HRM, HRD และเรื่องเล่า HR โดยนำประสบการณ์จริงมาเชื่อมกับวิธีคิดและแนวทางที่สามารถนำไปปรับใช้กับงานของตนเองได้

เพราะการพัฒนาคนและองค์กรไม่ได้เริ่มจากการหาคนผิดเสมอไป แต่อาจเริ่มจากการตั้งคำถามให้ถูกต้อง และเปิดใจมองสิ่งที่เราอาจยังมองไม่เห็น


ครูพี่ตุ้มอยากชวนแลกเปลี่ยนค่ะ

หากวันหนึ่งผู้บริหารเดินมาบอก HR ว่า “คนมีปัญหา ช่วยไปจัดการให้หน่อย” คุณจะเริ่มตรวจสอบเรื่องใดเป็นอันดับแรก?

ร่วมแบ่งปันมุมมองและประสบการณ์กันได้ที่ HROD Consultant by “ครูพี่ตุ้ม” ค่ะ

ไม่มีความคิดเห็น:

แสดงความคิดเห็น

แนะนำตัว

รู้จัก "ครูพี่ตุ้ม"

รู้จักครูพี่ตุ้ม HROD จากประสบการณ์จริง ครูพี่ตุ้ม หรือ อ.พรทิพา สมประสงค์ มีประสบการณ์ทำงานและพัฒนางานด้านทรัพยากรมนุษย์และการพัฒนาอง...