จากเรื่องจริงคนเรือ… สู่บทเรียน HROD ในองค์กร
หากใครได้ติดตามซีรีส์ 4 ตอนก่อนหน้านี้ เรื่อง “เด็กจบใหม่หางานยาก VS HR หาคนทำงานยาก” คงได้เห็นเรื่องราวของลูกชายครู ซึ่งจบการศึกษาจากศูนย์ฝึกนักเรียนพาณิชย์นาวี กรมเจ้าท่า แต่ต้องเผชิญกับความยากลำบากในการหางานบกระหว่างรอตั๋วเรือและจังหวะที่จะได้ลงเรือจริง
ในช่วงเวลานั้น ครูได้นำแนวคิด HROD มาประยุกต์ใช้เพื่อช่วยให้เขามองเห็นศักยภาพของตนเองชัดขึ้น
เราเริ่มจากการวิเคราะห์ Competency Gap โดยนำทักษะและความสามารถที่เขามีจริงมาเปรียบเทียบกับคุณสมบัติที่งานต้องการ
จากนั้นจึงปรับ Resume ให้สื่อสารจุดแข็งได้ตรงกับลักษณะงาน
และมองหาโอกาสที่เขาจะนำทักษะเดิมไปใช้ พร้อมเรียนรู้ทักษะใหม่เพิ่มเติม
ในที่สุด เขาได้ทำงานในตำแหน่ง English Customer Service กับบริษัทอเมริกันแห่งหนึ่ง ซึ่งมีระบบ HR และกระบวนการดูแลพนักงานใหม่ที่ช่วยสนับสนุนการเรียนรู้งานและการปรับตัว
เรื่องนี้ทำให้ครูเห็นชัดขึ้นว่า
การได้งานไม่ได้ขึ้นอยู่กับว่าเรามีคุณสมบัติตรงกับงานทุกข้ออยู่แล้วหรือไม่เท่านั้น
แต่ยังเกี่ยวข้องกับการรู้จักศักยภาพของตนเอง การพัฒนาส่วนที่ยังขาด
และโอกาสในการเรียนรู้เมื่อได้ลงมือทำงานจริงด้วย
เมื่อคนได้รับโอกาสที่เหมาะสม
และมีการสนับสนุนที่สอดคล้องกับสิ่งที่ต้องเรียนรู้
ศักยภาพที่มีอยู่ก็อาจได้รับการนำออกมาใช้ได้มากขึ้น
จากประสบการณ์นี้ ครูจึงย้อนกลับมาคิดถึงปัญหาที่ HR หลายคนพบในองค์กรว่า
บางครั้งเราให้ความสำคัญกับการแก้ไขตัวบุคคลมากเกินไป
จนลืมตรวจสอบว่ามีปัจจัยอื่นใดกำลังส่งผลต่อปัญหานั้นอยู่บ้าง
ปัญหาหนักอกของ HR: เมื่อทุกปัญหาถูกส่งมาให้แก้ที่คน
จากประสบการณ์กว่า 25 ปีในการทำงานกับองค์กรหลากหลายสัญชาติ
รวมถึงงานที่ปรึกษาอิสระและการเป็นวิทยากรด้าน HROD ครูมีโอกาสได้พูดคุยกับ
HR หลายระดับ โดยเฉพาะน้อง ๆ HR รุ่นใหม่ที่ต้องการพัฒนางานให้เกิดคุณค่ามากกว่าการทำงานประจำวันให้เสร็จไป
หลายครั้ง ปัญหาไม่ได้เกิดจากการที่ HR ไม่ตั้งใจทำงานหรือไม่มีความสามารถ
แต่เกิดจากข้อจำกัดในการบริหารจัดการและระบบการทำงานที่ทำให้ HR ไม่สามารถใช้เวลาไปกับบทบาทที่ควรทำได้อย่างเต็มที่
ตัวอย่างปัญหาที่พบได้ในบางองค์กร ได้แก่
·
งานล้น
งานฝาก และงานด่วน:
งานเฉพาะหน้าจำนวนมากเบียดเวลาที่ควรใช้กับการวางแผนและพัฒนาคน
·
งานกระจุกอยู่ที่บางคน: ภาระงานไม่สมดุล
แต่แนวทางแก้ไขกลับเป็นเพียงการขอให้ทุกคนช่วยกันไปก่อน
โดยยังไม่ได้ตรวจสอบปริมาณงานและความรับผิดชอบอย่างจริงจัง
·
การเลื่อนตำแหน่งก่อนความพร้อม: เมื่อมีการแต่งตั้งคนขึ้นสู่ตำแหน่งใหม่
จึงค่อยให้ HR ปรับ Job Description (JD) ให้สอดคล้องกับตำแหน่งที่เกิดขึ้นแล้ว
·
งานธุรการเบียดบังงานเชิงพัฒนา: HR ต้องใช้เวลาส่วนใหญ่กับเอกสารและงานประจำ
จนมีเวลาจำกัดสำหรับการวิเคราะห์และพัฒนาระบบ
·
การยึดติดกับระบบอาวุโสหรือการรวมศูนย์อำนาจ: คนทำงานอาจมีพื้นที่จำกัดในการเสนอความคิดเห็น
ทดลองวิธีใหม่ หรือมีส่วนร่วมในการตัดสินใจ
·
การไม่เปิดรับ
WFH
หรือ Hybrid Work: หากองค์กรยังใช้เวลาอยู่ในสำนักงานเป็นตัวแทนของผลงาน
โดยไม่ได้พิจารณาลักษณะงานและผลลัพธ์อย่างเหมาะสม ก็อาจพลาดโอกาสในการออกแบบวิธีทำงานที่มีประสิทธิภาพกว่าเดิม
ตัวอย่างเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าทุกองค์กรมีปัญหาเหมือนกัน
แต่สะท้อนให้เห็นว่า ก่อนจะสรุปว่าพนักงานหรือ HR ทำงานไม่มีประสิทธิภาพ
เราควรตรวจสอบเงื่อนไขแวดล้อมที่เกี่ยวข้องด้วย
เมื่อเกิดปัญหา เรามักเลือกวิธีแก้แบบใด?
ในสถานการณ์จริง เราอาจพบการตอบสนองที่คุ้นเคย เช่น
·
พนักงานลาออกจำนวนมาก
→ เร่งสรรหาคนมาทดแทน
·
พนักงานที่มีผลงานดีต้องการลาออก
→ พิจารณาปรับเงินเดือนเพื่อรักษาพนักงานไว้
·
ผลงานต่ำกว่าที่คาดหวัง
→ ส่งพนักงานเข้าอบรม
·
หัวหน้าไม่พอใจลูกน้อง
→ ส่งพนักงานมาคุยกับ
HR เพื่อปรับทัศนคติ
วิธีเหล่านี้ไม่ได้ผิดเสมอไป
เพราะบางสถานการณ์อาจต้องใช้การสรรหา การปรับค่าตอบแทน การฝึกอบรม
หรือการให้คำแนะนำจริง ๆ
แต่คำถามที่ควรถามก่อนลงมือคือ
“เรามีข้อมูลเพียงพอแล้วหรือยังว่า
ปัญหานี้เกิดจากอะไร และวิธีแก้ที่กำลังจะเลือกตรงกับสาเหตุจริงหรือไม่?”
ตัวอย่างเช่น หากพนักงานทำงานล่าช้า
สาเหตุอาจเป็นเพราะยังขาดทักษะ แต่ก็อาจเกิดจากขั้นตอนอนุมัติที่ซ้ำซ้อน
การมอบหมายงานไม่ชัดเจน ปริมาณงานเกินกำลัง หรือการรอข้อมูลจากหน่วยงานอื่น
หากเราเลือกส่งพนักงานไปอบรมทันที โดยยังไม่ได้ตรวจสอบสาเหตุ
ก็อาจเสียทั้งเวลาและทรัพยากร โดยที่ปัญหาหลักยังคงอยู่
นี่คือเหตุผลที่ HR ควรเริ่มจากการวิเคราะห์ปัญหา
ก่อนเลือกเครื่องมือหรือมาตรการแก้ไข
Mind Map แม่บท HROD:
มองคน งาน ระบบ และองค์กรให้ครบทุกมิติ
HROD
หรือ Human Resource and Organization Development เป็นกรอบการทำงานที่ช่วยให้เราพิจารณาความเชื่อมโยงระหว่างการบริหารคน
การพัฒนาคน และการพัฒนาองค์กร ไม่ใช่มองเพียงว่าพนักงานคนใดควรได้รับการอบรม
หรือควรใช้กฎระเบียบข้อใดมาควบคุมพฤติกรรม
สำหรับการจัดหมวดความรู้ HROD ของครูพี่ตุ้ม
เราแบ่งเนื้อหาออกเป็น 4 กลุ่มหลัก
เพื่อให้ผู้อ่านสามารถติดตามและต่อยอดความรู้ได้เป็นระบบ
1. OD — Organization Development (การพัฒนาองค์กร)
มองภาพรวมขององค์กร ตั้งแต่โครงสร้าง วัฒนธรรม
สายการบังคับบัญชา กระบวนการทำงาน ไปจนถึงความสามารถขององค์กรในการปรับตัวและขับเคลื่อนไปสู่เป้าหมาย
2. HRM — Human Resource Management (การบริหารทรัพยากรมนุษย์)
มองระบบการบริหารคน เช่น การวางแผนกำลังคน การสรรหา
การบริหารค่าตอบแทน การบริหารผลการปฏิบัติงาน และการรักษาพนักงาน โดยพิจารณาว่าระบบเหล่านี้สนับสนุนเป้าหมายขององค์กรและการทำงานของคนได้เหมาะสมหรือไม่
3. HRD — Human Resource Development (การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์)
มองการพัฒนาสมรรถนะและทักษะ การเรียนรู้
การเตรียมความพร้อมสำหรับบทบาทใหม่ การพัฒนาเส้นทางอาชีพ ตลอดจนการสนับสนุนให้บุคลากรนำศักยภาพของตนเองมาใช้ได้อย่างเต็มที่
4. เรื่องเล่า HR — HR
Stories
ถอดบทเรียนจากเหตุการณ์จริง
ทั้งกรณีที่ประสบความสำเร็จและกรณีที่พบอุปสรรค เพื่อนำมาวิเคราะห์ว่าเกิดอะไรขึ้น
มีปัจจัยใดเกี่ยวข้อง และเราสามารถเรียนรู้อะไรเพื่อนำไปปรับใช้ในงาน HR และ HROD
ทั้ง 4
หมวดมีขอบเขตที่เกี่ยวข้องและเชื่อมโยงกันได้
การจัดหมวดนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อช่วยให้เรียนรู้และค้นหาเนื้อหาได้สะดวก
ไม่ได้หมายความว่าแต่ละหมวดแยกขาดจากกันโดยสิ้นเชิง
ก่อนสรุปว่า “คนมีปัญหา” ลองสำรวจ 4 ปัจจัยนี้ก่อน
เมื่อเกิดปัญหาในองค์กร ครูอยากชวนให้ HR ถอยออกมาหนึ่งก้าว
แล้วสำรวจปัจจัยที่อาจเกี่ยวข้อง 4 ด้านต่อไปนี้
1. โครงสร้างองค์กร (Structure)
·
บทบาทและความรับผิดชอบของแต่ละตำแหน่งชัดเจนหรือไม่?
·
ผู้ปฏิบัติงานมีอำนาจตัดสินใจเพียงพอกับความรับผิดชอบหรือไม่?
·
งานบางส่วนซ้ำซ้อน
ตกหล่น หรือไม่มีผู้รับผิดชอบหลักหรือไม่?
2. ระบบการบริหารจัดการ
(Management System)
·
เป้าหมายที่กำหนดสอดคล้องกับทรัพยากรและความสามารถที่มีหรือไม่?
·
การมอบหมายงาน
การติดตาม และการประเมินผลงานมีความชัดเจนหรือไม่?
·
หัวหน้ามีการให้ข้อมูลย้อนกลับและสนับสนุนการทำงานอย่างเหมาะสมหรือไม่?
3. กระบวนการทำงาน (Process)
·
ขั้นตอนการทำงานซ้ำซ้อนหรือมีจุดรอคอยที่ทำให้งานล่าช้าหรือไม่?
·
มีขั้นตอนใดที่ต้องรอการอนุมัติหรือข้อมูลจากหลายฝ่ายมากเกินไปหรือไม่?
·
ผู้เกี่ยวข้องเข้าใจลำดับงานและความรับผิดชอบของตนเองตรงกันหรือไม่?
4. การสื่อสาร (Communication)
·
คนทำงานเข้าใจเป้าหมายและความคาดหวังตรงกันหรือไม่?
·
ข้อมูลที่จำเป็นส่งถึงผู้เกี่ยวข้องครบถ้วนและทันเวลาหรือไม่?
·
ผู้ปฏิบัติงานเข้าใจเหตุผลของการเปลี่ยนแปลงและมีโอกาสซักถามหรือไม่?
การสำรวจทั้ง 4 ด้านนี้เป็นจุดเริ่มต้นในการตั้งสมมติฐาน
ไม่ใช่ข้อสรุปว่าปัญหาต้องเกิดจากด้านใดด้านหนึ่งเสมอไป ในบางกรณี
ปัญหาอาจเกี่ยวข้องกับหลายปัจจัยพร้อมกัน และยังต้องพิจารณาทักษะ ความรู้
หรือพฤติกรรมของบุคคลร่วมด้วย
5 คำถามเช็กลิสต์สำหรับ HR
ยุคใหม่
ก่อนตัดสินใจเลือกวิธีแก้ปัญหา ลองใช้คำถาม 5 ข้อนี้เป็นจุดเริ่มต้นของการวิเคราะห์
1. ปัญหาที่เกิดขึ้นจริงคืออะไร?
แยกข้อเท็จจริงออกจากความคิดเห็นและอารมณ์ เช่น
แทนที่จะบอกว่า “พนักงานไม่มีความรับผิดชอบ” ลองระบุพฤติกรรมหรือเหตุการณ์ที่สังเกตได้
เช่น งานส่งล่าช้ากว่ากำหนดกี่ครั้ง และส่งผลต่อใครบ้าง
2. ปัญหานี้อาจเกิดจากคน ระบบ
หรือหลายปัจจัยร่วมกัน?
ตรวจสอบว่าผู้ปฏิบัติงานมีความรู้และทักษะเพียงพอหรือไม่
พร้อมกับพิจารณาการมอบหมายงาน ทรัพยากร กระบวนการ และการสนับสนุนจากผู้เกี่ยวข้อง
3. โครงสร้าง บทบาท
และอำนาจหน้าที่ชัดเจนหรือไม่?
หากคนรับผิดชอบงานแต่ไม่มีอำนาจตัดสินใจ หรือมีหลายคนเข้าใจว่าผู้อื่นเป็นผู้รับผิดชอบ
อาจต้องแก้ไขการออกแบบงานและความชัดเจนของบทบาท
4. กระบวนการทำงานมีจุดติดขัดตรงไหน?
ลองไล่ขั้นตอนตั้งแต่ต้นจนจบ เพื่อค้นหาจุดรอคอย
งานซ้ำซ้อน การส่งต่องานที่ไม่ชัดเจน
หรือข้อจำกัดที่ทำให้คนทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ
5. คนที่เกี่ยวข้องเข้าใจข้อมูล
เป้าหมาย และความคาดหวังตรงกันหรือไม่?
บางครั้งผู้บริหาร หัวหน้า
และผู้ปฏิบัติงานอาจเข้าใจคำว่า “งานสำเร็จ” ไม่เหมือนกัน
การพูดคุยให้เห็นข้อมูลและความคาดหวังที่ตรงกันจึงเป็นส่วนสำคัญของการแก้ปัญหา
จากคำถาม สู่การลงมือแก้ปัญหา
เมื่อได้คำตอบเบื้องต้นแล้ว HR ควรดำเนินการต่ออย่างเป็นขั้นตอน
1. รวบรวมหลักฐาน: ตรวจสอบข้อมูล
เหตุการณ์ และผลกระทบที่เกิดขึ้นจริง
2. วิเคราะห์สาเหตุ: พิจารณาความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยต่าง
ๆ แทนการสรุปจากความรู้สึกหรือข้อมูลเพียงด้านเดียว
3. เลือกวิธีแก้ให้ตรงจุด: อาจเป็นการพัฒนาทักษะ
ปรับบทบาท ปรับกระบวนการ สนับสนุนหัวหน้า หรือปรับระบบบริหารจัดการ
ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับสาเหตุที่พบ
4. ติดตามผล: ตรวจสอบว่าปัญหาลดลงหรือไม่
และมีผลกระทบอื่นเกิดขึ้นตามมาหรือเปล่า หากผลยังไม่เป็นไปตามที่คาด
ควรกลับมาทบทวนการวิเคราะห์อีกครั้ง
เครื่องมือที่ใช้ก็แตกต่างกันได้ตามโจทย์ เช่น
การวิเคราะห์สาเหตุราก (Root
Cause Analysis) การทำแผนผังกระบวนการ (Process Mapping) การวิเคราะห์งาน (Job Analysis) หรือการวิเคราะห์สมรรถนะ
(Competency Analysis) ไม่จำเป็นต้องใช้ทุกเครื่องมือในทุกกรณี
สรุป: เปลี่ยนจาก “คนจัดการคน” เป็น “ผู้ออกแบบระบบการทำงานที่เอื้อต่อคน”
สำหรับครู การทำงานแบบ HROD ไม่ได้เริ่มต้นด้วยคำถามเพียงว่า
“เราจะพัฒนาคนอย่างไร?”
แต่ควรเริ่มจากคำถามว่า
“ปัญหานี้เกิดจากอะไร
และปัจจัยด้านคน งาน และระบบองค์กรกำลังส่งผลต่อกันอย่างไร?”
เพราะบางครั้ง พนักงานอาจมีส่วนทำให้เกิดปัญหาจริง
แต่บางครั้งเขาก็กำลังทำงานภายใต้ข้อจำกัดที่ทำให้ทำงานได้ไม่เต็มความสามารถเช่นกัน
หน้าที่ของ HR
จึงไม่ใช่การรีบตัดสินว่าใครผิด
หรือรีบเลือกเครื่องมือที่คุ้นเคยมาใช้
แต่คือการทำความเข้าใจสถานการณ์จากข้อมูลให้รอบด้าน
แล้วร่วมกับผู้เกี่ยวข้องออกแบบวิธีแก้ไขที่เหมาะสม
เมื่อเราแก้ปัญหาได้ตรงสาเหตุ
โอกาสที่ปัญหาเดิมจะลดลงอย่างยั่งยืนก็มีมากขึ้น และ HR จะสามารถขยับจากการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า
ไปสู่การมีส่วนร่วมพัฒนาระบบการทำงานและองค์กรได้มากขึ้นด้วย
ในบทความต่อ ๆ ไป ครูพี่ตุ้มจะค่อย ๆ
ชวนผู้อ่านสำรวจแนวคิดและเครื่องมือในแต่ละหมวด ทั้ง OD, HRM, HRD และเรื่องเล่า
HR
โดยนำประสบการณ์จริงมาเชื่อมกับวิธีคิดและแนวทางที่สามารถนำไปปรับใช้กับงานของตนเองได้
เพราะการพัฒนาคนและองค์กรไม่ได้เริ่มจากการหาคนผิดเสมอไป
แต่อาจเริ่มจากการตั้งคำถามให้ถูกต้อง และเปิดใจมองสิ่งที่เราอาจยังมองไม่เห็น
ครูพี่ตุ้มอยากชวนแลกเปลี่ยนค่ะ
หากวันหนึ่งผู้บริหารเดินมาบอก HR ว่า “คนมีปัญหา ช่วยไปจัดการให้หน่อย” คุณจะเริ่มตรวจสอบเรื่องใดเป็นอันดับแรก?
ร่วมแบ่งปันมุมมองและประสบการณ์กันได้ที่ HROD Consultant by “ครูพี่ตุ้ม”
ค่ะ


ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น