กว่าจะเป็นสุภาพบุรุษนักเดินเรือ (4) หนึ่งปีบนเรือ: ประสบการณ์ที่หล่อหลอมคนเรือ (2)

 1–4 เดือนแรก: จาก Cadet สู่ผู้ช่วยกลาสีเรือ

ช่วง 3–4 เดือนแรก การฝึกภาคปฏิบัติงาน ผมได้รับมอบหมายให้เรียนรู้งานพื้นฐานบนดาดฟ้าเรือ เรียกได้ว่าแทบทุกงานต้องเริ่มต้นจากการเป็นผู้ช่วยกลาสีเรือ

งานหนึ่งที่ผมต้องทำใจและสวดมนต์ระลึกถึงคุณพระคุณเจ้าอยู่บ่อย ๆ คือ งานล้างถังสินค้าและระบบที่เกี่ยวข้องกับการทำงานในที่อับอากาศ

ผมยอมรับว่ากังวลและเครียดมาก แต่ก็หลีกเลี่ยงไม่ได้ที่จะต้องเรียนรู้กระบวนการทำงาน เพราะการล้างถังสินค้าเป็นงานสำคัญของเรือบรรทุกน้ำมันและสารเคมี (Tanker) และเป็นหนึ่งในความรู้ที่ผมต้องเรียนรู้เพื่อเตรียมตัวสำหรับการเป็นนายประจำเรือในอนาคต

ในฐานะ Cadet ผมไม่ได้รับอนุญาตให้เข้าไปปฏิบัติงานเสี่ยงอันตรายตามลำพัง แต่จะเรียนรู้และช่วยงานภายใต้การควบคุมดูแลของต้นเรือ สรั่งเรือ และผู้รับผิดชอบงานในแต่ละส่วน โดยต้องปฏิบัติตามมาตรการความปลอดภัยของเรืออย่างเคร่งครัด

ในระหว่างที่มีผู้ปฏิบัติงานอยู่ภายในถัง ผมได้รับมอบหมายให้ทำหน้าที่เฝ้าถัง โดยต้องประจำอยู่บริเวณทางเข้าถัง ตรวจสอบรายชื่อผู้ที่ลงไปปฏิบัติงาน บันทึกเวลาเข้า–ออก และติดต่อสื่อสารกับผู้ที่อยู่ภายในถังทุก 5–10 นาทีตามขั้นตอนที่กำหนด

3/O สอนผมไว้ชัดเจนว่า

“ถ้าโทรลงไปแล้วไม่มีคนตอบ หรือเห็นว่ามีเหตุผิดปกติเกิดขึ้นในถัง เอ็งอย่ากระโดดลงไปช่วยเอง ตั้งสติ แล้วรีบแจ้งทีมกู้ภัยฉุกเฉิน เข้าใจไหม”

คำสอนนี้ทำให้ผมเข้าใจว่า หน้าที่เฝ้าถังไม่ได้มีเพียงการคอยติดต่อกับผู้ที่อยู่ภายใน แต่ยังต้องมีสติและรู้วิธีรับมือเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน การเข้าไปช่วยเหลือโดยไม่มีความพร้อมหรือไม่มีอุปกรณ์ที่ถูกต้อง อาจทำให้เกิดผู้ประสบเหตุเพิ่มขึ้นอีกคนได้

ผมไม่ได้เรียนรู้เพียงการเฝ้าดูการล้างถังเท่านั้น แต่ยังได้เห็นระบบท่อ (Piping System) และระบบปั๊มของเรือ Tanker อย่างใกล้ชิดด้วย ตั้งแต่การเข้าร่วมประชุม Toolbox Meeting เพื่อรับทราบแผนงานและอันตรายที่อาจเกิดขึ้น การช่วย เตรียมอุปกรณ์และต่อสายต่าง ๆ บนดาดฟ้า การช่วยยกและหย่อนเครื่องล้างถังแบบเคลื่อนที่ (Portable Tank Cleaning Machine หรือ Butterworth) ตลอดจนเรียนรู้เรื่องวาล์วและระบบท่อจากผู้มีประสบการณ์

งานเหล่านี้ทำให้ผมเริ่มเข้าใจว่า การล้างถังสินค้าไม่ได้เป็นเพียงการฉีดน้ำทำความสะอาด แต่ยังเกี่ยวข้องกับระบบท่อ ปั๊ม การควบคุมการไหลของน้ำ และการจัดการของเสียที่เกิดจากกระบวนการล้างถังด้วย

ผมยังได้เรียนรู้ขั้นตอนการตรวจสอบถังและการเช็ดแห้ง (Mopping) รวมถึงการเก็บตัวอย่างและทดสอบความสะอาดของผนังถัง (Wall-Wash Test) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการตรวจสอบความพร้อมของถังก่อนรับสินค้าชนิดใหม่

ระหว่างการทำงาน ผมยังได้รับมอบหมายให้ช่วยเฝ้าระวังบริเวณทางเข้าถัง จดบันทึกรายชื่อผู้ปฏิบัติงานและเวลาเข้า-ออก รวมถึงติดต่อสื่อสารกับผู้ที่อยู่ภายในตามวิธีการและข้อกำหนดของเรือ สิ่งหนึ่งที่ผมต้องจำให้ขึ้นใจคือ หากเกิดเหตุฉุกเฉิน ห้ามเข้าไปช่วยผู้ประสบเหตุด้วยตัวเองโดยพลการ แต่ต้องแจ้งผู้รับผิดชอบและทีมกู้ภัยให้ดำเนินการตามแผนฉุกเฉินของเรือ

เมื่อเข้าสู่ช่วงเดือนที่ 4 หลังจากผู้รับผิดชอบประเมินความพร้อมและอนุญาตตามขั้นตอนความปลอดภัยแล้ว ผมจึงได้รับโอกาสให้เข้าไปในถังพร้อมกับสรั่งเรือ เพื่อเรียนรู้การตรวจสอบสภาพโครงสร้างภายใน จุดบกพร่อง รอยแตกร้าว และระดับการเกิดสนิม

อีกเรื่องที่ผมต้องฝึกให้คุ้นเคยคือการสวมใส่และใช้งานถังอากาศ SCBA (Self-Contained Breathing Apparatus) ซึ่งเป็นอุปกรณ์สำคัญในการปฏิบัติงานบางประเภทและการรับมือเหตุฉุกเฉิน

งานเคาะสนิมและทาสี: บทเรียนจากงานที่ใช้ทั้งแรงกายและความอดทน

นอกจากงานเกี่ยวกับถังสินค้าแล้ว ยังมีอีกงานหนึ่งที่ผมไม่เคยคิดว่าจะต้องใช้แรงและความอดทนมากขนาดนี้ นั่นคือ งานเคาะสนิมและทาสีตัวเรือภายนอก

เป็นงานที่ต้องทำกลางแดดจ้า ใช้ค้อนเคาะสนิมและเครื่องมือที่เหมาะสมเพื่อกำจัดสนิมออกจากพื้นผิวเหล็ก จากนั้นใช้แปรงลวดทำความสะอาด เช็ดคราบสกปรก ก่อนเตรียมพื้นผิวและลงสีใหม่

ช่วงแรกผมทำงานได้ช้ามาก เหนื่อยง่าย มือแตกพองจนระบม สรั่งก็ดุบ่อย เพราะผมยังจับจังหวะการใช้ค้อนและเครื่องมือลมไม่ถูกต้อง อีกทั้งยังผสมสีไม่เก่งอีกด้วย

ผมต้องเรียนรู้การใช้เครื่องมือหลายชนิด ทั้งค้อนเคาะสนิม แปรงลวด และเครื่องมือที่ใช้ระบบลม รวมถึงการเตรียมอุปกรณ์และตรวจสอบความพร้อมก่อนใช้งาน

เรื่องความปลอดภัยก็เป็นสิ่งที่ต้องเรียนรู้ควบคู่กันไป ไม่ว่าจะเป็นการสวมใส่อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล (PPE) เช่น แว่นตานิรภัย หน้ากากป้องกันฝุ่น ที่อุดหู และถุงมือ เพราะงานเคาะสนิมมีเศษสนิมและฝุ่นกระเด็นอยู่ตลอดเวลา

ผมยังต้องเรียนรู้เรื่องการเตรียมพื้นผิวเหล็กก่อนทาสี การทำความสะอาด และการผสมสี โดยเฉพาะสี Epoxy ซึ่งเป็นสีสองส่วนที่ต้องผสมตามอัตราส่วนที่ผู้ผลิตกำหนด

ตอนแรกผมทำอะไรไม่ค่อยถูก ทั้งใช้เครื่องมือไม่คล่อง ผสมสีก็ไม่เก่ง ต้องทำงานประกบกับลูกเรือที่มีประสบการณ์และคอยแนะนำอยู่เสมอ

แต่เมื่อได้ฝึกทำซ้ำ ๆ ผมก็เริ่มเข้าใจขั้นตอนและทำงานได้ดีขึ้นเรื่อย ๆ

พอเข้าสู่เดือนที่ 4 ร่างกายผมเริ่มปรับตัว มือเริ่มด้านและไม่บวมพองเหมือนช่วงแรก ผมเริ่มรู้ว่าควรใช้เครื่องมืออย่างไร เตรียมพื้นผิวแบบไหน ผสมสีให้ได้สัดส่วน และทาสีให้เรียบเนียน ไม่เยิ้ม

จากคนที่ทำงานอะไรก็ช้า สรั่งเริ่มไว้วางใจให้ผมรับผิดชอบพื้นที่เล็ก ๆ บนดาดฟ้าเรือด้วยตัวเองแล้ว

วันที่เกือบถอดใจ

แม้ผมจะเริ่มทำงานได้ดีขึ้น แต่ชีวิตบนเรือก็ไม่ได้ง่ายขึ้นตามไปด้วย

ผมพยายามทำงานให้ดีที่สุด แต่ก็เหนื่อยมาก บางครั้งถูกตำหนิหรือถูกว๊ากใส่อยู่บ่อย ๆ จนเริ่มไม่เข้าใจว่าตัวเองควรพยายามมากกว่านี้อีกแค่ไหน หรือต้องทำอะไรเพิ่มเติมอีก

ผมยอมรับว่าตอนนั้นผมถอดใจแล้วจริง ๆ

ผมคุยกับแม่ แม่ไม่ได้ห้ามหรือบอกให้ผมอดทนต่อ แต่กลับชวนให้ผมลองมองย้อนกลับไปดูตัวเองตั้งแต่วันแรกที่ขึ้นเรือ

แม่ถามผมว่า

“ลองมองตัวเองตั้งแต่อาทิตย์แรกที่ขึ้นเรือกับวันนี้ดูสิลูก ตอนแรกหนูเล่าให้แม่ฟังว่า ไม่มีใครอยากให้ช่วยทำงาน ต่างคนต่างโยนงานกันไปมา แต่วันนี้หนูเล่าให้แม่ฟังถึงงานมากมายที่เขามอบหมายให้ทำ มันต่างจากเดือนแรก ๆ มากเลยนะ”

แม่บอกผมต่อว่า

“หนูเก่งนะ ผ่านมาได้ตั้งเยอะ งานที่เคยกังวล วันนี้ก็เริ่มทำได้แล้ว ต้นเรือยังให้หนูลงไปในถังกับสรั่งเรือ แสดงว่าเขาต้องประเมินความปลอดภัยและจัดคนดูแลหนู เพราะเป็นงานเสี่ยงภัยที่หนูจำเป็นต้องเรียนรู้ เขาก็จัดพี่เลี้ยงให้หนู”

แม่ยังเตือนให้ผมลองมองที่เจตนาของคนสอนด้วยว่า

“การสอนหรือการพูดของแต่ละคน สำเนียงและกิริยาไม่เหมือนกันนะลูก ลองดูที่เจตนาว่าเขาเกลียดเราหรือเปล่า เขาไม่จำเป็นต้องเสียเวลามาสอนเราทั้ง ๆ ที่เขาก็มีงานหลักต้องทำ และเหนื่อยเหมือนกัน”

แล้วแม่ก็พูดประโยคหนึ่งที่ทำให้ผมสบายใจขึ้นมาก

“แต่ถ้าหนูไม่ไหว จะยุติการฝึกก็ไม่ต้องกังวลความรู้สึกของแม่เลยนะ ชีวิตเป็นของหนู ขึ้นบกมาก็มีปริญญาตรีแล้ว มาหางานบนบกทำกันก็ได้ ไม่ต้องกังวล บ้านเราไม่ได้มีหนี้หรือภาระจนดูแลกันไม่ได้ ทางเลือกของชีวิตไม่ได้มีทางเดียวหรอกลูก”

คำพูดของแม่ทำให้ผมกลับมามองตัวเองอีกครั้ง ผมเริ่มเห็นว่าตัวเองมีพัฒนาการในการทำงาน แม้จะยังทำได้ช้าอยู่บ้าง แต่คนรอบข้างก็ยังมอบหมายงานและสอนให้ผมเรียนรู้ต่อไป

ผมอาจเป็นลูกเรือฝึกหัดที่น่าเบื่อคนหนึ่งในสายตาพวกเขาก็ได้ แต่ผมก็เริ่มเห็นแล้วว่าตัวเองไม่ได้อยู่ที่เดิมเหมือนวันแรกที่ขึ้นเรือ

ผมตัดสินใจไปต่อครับ

อีกแค่ 8 เดือนเอง!

เหตุการณ์ที่ไม่มีวันลืม

มีอีกเหตุการณ์หนึ่งที่ผมจำได้แม่น ระหว่างที่ผมทำงานทาสีตัวเรือด้านนอก ผมต้องปฏิบัติงานโดยใช้เชือกโรยตัวลงไปทำงานตามที่ได้รับมอบหมาย

ข้างล่างมีแต่ผิวน้ำและคลื่นที่ซัดเข้าหาตัวเรืออยู่ตลอดเวลา ผมต้องตั้งสติและจดจ่ออยู่กับงานตรงหน้า ไม่วอกแวกมองลงไปข้างล่าง เพราะถ้าเผลอมองเมื่อไร ใจจะหวิว แข้งขาแทบหมดแรง

แต่ด้วยสัญชาตญาณ ผมก็อดเหลือบมองผิวน้ำทางหางตาไม่ได้

แล้วผมก็เห็นอะไรบางอย่างลอยตุ๊บป่องมากับคลื่น และค่อย ๆ ลอยเข้ามาใกล้เรือ

ชัดเลยครับ... เป็นศพผู้ชาย!

ผมตกใจมาก จึงส่งสัญญาณและตะโกนบอกพี่เลี้ยงบนเรือให้ช่วยดึงผมขึ้นไป

“มีศพในทะเล! ดึงขึ้นไว ๆ ซิโว้ย!”

แต่ Buddy ของผมกลับฟังเป็น “กบทะเล”

ทุกคนหัวเราะกัน เพราะคิดว่าผมคงเล่นมุกตลกฝืด ๆ ตามประสาผมอีกแล้ว จึงไม่มีใครรีบดึงผมขึ้นไป

ผมต้องตะโกนย้ำอยู่หลายครั้ง ทั้งกลัวทั้งตกใจ จนกระทั่งทุกคนมองเห็นสิ่งที่ลอยอยู่ในน้ำชัดเจนขึ้น จึงรีบแจ้งยามชายฝั่งว่าพบศพ

ต่อมาตำรวจได้เข้ามานำศพกลับไปชันสูตร

เป็นอีกเหตุการณ์หนึ่งที่ผมคงไม่มีวันลืมครับ

ก้าวสู่บทบาทใหม่

เมื่อเข้าสู่เดือนที่ 5 ต้นเรือเริ่มบอกผมว่า ในช่วง 7 เดือนที่เหลือ ผมจะต้องพัฒนาตัวเองจากการเป็น “ผู้ช่วยกลาสีเรือ” ไปสู่การเรียนรู้บทบาทของ “นายประจำเรือฝึกหัด” อย่างเต็มตัวมากขึ้น

งานที่ใช้แรงกายบนดาดฟ้าเรือจะลดลง และผมต้องหันมาเรียนรู้งานด้านเทคนิคและการบริหารจัดการมากขึ้น

ต้นเรือมอบหมายให้ผมฝึกช่วยต้นหน หรือ 2/O ในการแก้ไขและปรับปรุงแผนที่เดินเรือ รวมถึงสิ่งพิมพ์ทางเรือให้เป็นปัจจุบัน

ส่วนงานของ 3/O ผมต้องฝึกช่วยตรวจสอบอุปกรณ์ด้านความปลอดภัยเป็นประจำ ทั้งถังดับเพลิง สายน้ำดับเพลิง ชุด SCBA แพชูชีพ และเรือช่วยชีวิต

ผมกำลังจะเปลี่ยนบทบาทจากคนที่เรียนรู้การทำงานด้วยแรงกาย ไปสู่การเรียนรู้งานด้านเทคนิค การจัดการ และความรับผิดชอบของนายประจำเรือแล้วครับ

นี่คือจุดเริ่มต้นของการฝึกอีกช่วงหนึ่ง ที่ผมจะได้เรียนรู้ว่า การเป็นคนเรือไม่ได้มีเพียงความอดทนและกำลังกาย แต่ยังต้องมีความรู้ ความละเอียดรอบคอบ และความรับผิดชอบต่อชีวิตของคนทั้งลำเรือด้วย

 อ่านข้อมูลมาตรฐานและข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง

1.      International Maritime Organization (IMO) https://www.imo.org/?utm_source=chatgpt.com แหล่งข้อมูล1. 1. ด้านมาตรฐานและข้อกำหนดระหว่างประเทศทางทะเล เช่น MARPOL และความปลอดภัยบนเรือ

2.  International Organization for Standardization (ISO) https://www.iso.org/?utm_source=chatgpt.com
           แหล่งข้อมูลมาตรฐานสากล เช่น ISO 8501-1 เรื่องการเตรียมพื้นผิวเหล็ก

3.  International Chamber of Shipping (ICS) https://www.ics-shipping.org/?utm_source=chatgpt.com แหล่งข้อมูลและแนวทางปฏิบัติด้านความปลอดภัยในการเดินเรือ

4. UK Maritime and Coastguard Agency (MCA) https://www.gov.uk/government/organisations/maritime-and-coastguard-agency?utm_source=chatgpt.com แหล่งข้อมูลด้านความปลอดภัยและการทำงานของคนประจำเรือ

กว่าจะเป็นสุภาพบุรุษนักเดินเรือ (3) ..หนึ่งปีบนเรือ: ประสบการณ์ที่หล่อหลอมคนเรือ

 

หลังจากเพื่อน ๆ รุ่น 36 เลือกบริษัทเรือเพื่อออกฝึกภาคปฏิบัติทางทะเลเป็นเวลาหนึ่งปีกันไปหมดแล้ว ส่วนใหญ่เลือกลงเรือบรรทุกสินค้าทั่วไปที่เดินเรือไปญี่ปุ่นและยุโรป

ส่วนผมยังต้องเรียนซ่อมวิชาเคมีและสถิติร่วมกับน้อง ๆ นดร. รุ่น 37 และ 38 จนในที่สุดก็เรียนครบทุกวิชาตามหลักสูตรวิทยาศาสตรบัณฑิต จากนั้นจึงเริ่มหาเรือเพื่อฝึกภาคปฏิบัติ

ผมได้รับโอกาสให้ไปฝึกบนเรือ TMN PIONEER บริหารจัดการโดย Thome Ship Management (Thailand) เป็นเรือบรรทุกน้ำมันและสารเคมี อาจารย์บอกผมว่า ผมได้รับโอกาสที่ดีมาก เพราะได้เริ่มต้นชีวิตคนเรือกับบริษัทที่มีระบบการจัดการเรือที่ดี

วันแรก ๆ กับชีวิตบนเรือจริง

ผมหอบสัมภาระขึ้นเรือพร้อมกระเป๋าใบใหญ่ถึง 4 ใบ ซึ่งแม่กับพี่สาวช่วยกันจัดเตรียมให้ ทั้งยา อาหารสำเร็จรูป เสื้อผ้า และของใช้ส่วนตัว เรียกว่าจัดให้แบบยกโหล เพื่อให้ผมใช้ชีวิตอยู่บนเรือได้อย่างไม่เดือดร้อนตลอดหนึ่งปี

เช้ามืดวันหนึ่ง ประมาณตีห้า ผมออกเดินทางจากกรุงเทพฯ ไปลงเรือเล็กที่ท่าเรือมาโคโปโล แหลมฉบัง เพื่อเดินทางไปขึ้นเรือ TMN PIONEER ซึ่งทอดสมออยู่กลางทะเล

แค่ก้าวแรกก็ทำเอาใจผมไปอยู่ที่ตาตุ่มแล้วครับ ผมต้องใช้สมาธิอย่างมากในการหาจังหวะก้าวจากเรือเล็กขึ้นเรือใหญ่ ต้องระวังไม่ให้พลาดตกน้ำหรือถูกเรือสองลำกระแทกเข้าหากัน จากนั้นยังต้องไต่บันไดลิงขึ้นไปบนเรือ ซึ่งสูงประมาณตึกสามชั้น โดยมีพี่ ๆ บนเรือคอยช่วยดึงตัวผมขึ้นไป

สิ่งแรกที่ทำให้รู้สึกดีคือ ผมมีห้องพักส่วนตัว กัปตันจัดให้ผมพักร่วมกับลูกเรือฝ่ายห้องเครื่อง โดยมีพี่ห้องคอยแนะนำเรื่องการกินอยู่และการใช้พื้นที่ต่าง ๆ บนเรือ ส่วนต้นเรือเป็นผู้ดูแลตารางการฝึกภาคปฏิบัติ และมีผู้ช่วยต้นเรือ (3/O) เป็นพี่เลี้ยงในการปฏิบัติงานของผม

การเรียนรู้จากกัปตัน ต้นเรือ และพี่ ๆ บนเรือ

โดยนิสัยส่วนตัว ผมเป็นคนพร้อมลุยงานหนัก ไม่บ่น ไม่ชอบนินทาหรือตั้งวงจับกลุ่มพูดคุยอะไร ผมตั้งใจทำงานและไม่เคยปฏิเสธงานที่ได้รับมอบหมาย

แต่เมื่อได้ขึ้นมาทำงานจริง ผมกลับรู้สึกว่าตัวเองทำอะไรไม่ค่อยได้ ทั้งที่หลายเรื่องเป็นสิ่งที่เคยเรียนมาแล้ว ผมไม่เข้าใจว่าจะต้องทำอะไรและเริ่มต้นอย่างไร บางครั้งรู้สึกว่าตัวเองเกะกะการทำงานของทีมมากกว่าจะช่วยแบ่งเบาภาระ

ต้นเรือจึงให้ผมหยุดช่วยทีมทำงานไปก่อน แล้วให้อ่านคู่มือและศึกษากระบวนการทำงานของเรือ TMN PIONEER แทน การอ่านคู่มือทำให้ผมเริ่มเข้าใจภาพรวมของกระบวนการทำงานบนเรือ รวมถึงระบบความปลอดภัยต่าง ๆ มากขึ้น

แต่เมื่อได้รับมอบหมายให้ช่วยงานสรั่งและ 3/O ผมก็คิดว่าตัวเองเข้าใจและทำได้ เพียงแต่ยังทำงานช้า เพราะกังวลว่าจะเกิดความผิดพลาด และถ้าไม่มีใครสั่ง ผมก็ไม่รู้ว่าควรจะทำอะไรต่อ

ผมเริ่มสังเกตสีหน้าของพี่ ๆ รู้สึกได้ว่าหลายคนคงระอาผม และถ้าเลี่ยงได้ก็คงไม่อยากมอบหมายงานให้ผมทำ เวลาผมถามว่ามีอะไรให้ช่วยไหม พี่ ๆ ก็มักจะส่งต่อกันไปมา

ช่วงนั้นผมรู้สึกว่าตัวเองไม่มีคุณค่า เสียใจและผิดหวังกับตัวเองมากว่า ทำไมถึงไร้ความสามารถได้ขนาดนี้ ทั้ง ๆ ที่พยายามทำทุกอย่างให้ดีที่สุดแล้ว

ความกดดันและคำสอนที่ว่า ต้องเป็น SEAFARER ไม่ใช่แค่มาทนอยู่บนเรือ

เมื่อผ่านไปประมาณเดือนที่สอง กัปตันเรียกผมไปพบ โดยมีต้นเรืออยู่ด้วย ผมถูกตำหนิอย่างหนักด้วยคำพูดที่ทำให้สะเทือนใจ

“ฝึกมาเดือนกว่าแล้ว เอ็งทำตัวให้เป็น SEAFARER หน่อยสิวะ อ่อนแอ เหยาะแหยะ เหงอะงะอยู่นั่นแหละ มันยากตรงไหน หรือติดอะไรบอกมา จะได้ทำงานเป็นเสียที จะฝึกต่อไหม”

ผมเสียใจมาก และไม่เข้าใจว่าทำไมพี่ ๆ ถึงไม่สอนขั้นตอนการทำงานให้ผม แต่กลับมาถามว่าผมจะตัดสินใจหยุดฝึกหรือไปต่อ ผมรู้สึกอับอายและไม่อยากพบหน้าใครเลย

ผมคิดถึงแม่มาก คืนนั้นเมื่อเรือทอดสมอศรีราชา ผมจึงโทรไปเล่าให้แม่ฟังว่า ผมอาจต้องยุติการฝึก Cadet พร้อมเล่าเรื่องที่เกิดขึ้นและสิ่งที่ผมถูกตำหนิ

แม่รับฟังผมทุกเรื่องโดยไม่ต่อว่าหรือตำหนิซ้ำ ผมรู้ว่าแม่เข้าใจนิสัยของผมดีว่า ผมไม่ใช่คนเกียจคร้าน เป็นคนอดทน และสุภาพ

แม่อธิบายให้ผมฟังว่า

“เรือน้ำมันอย่าง TMN PIONEER เป็นพื้นที่ที่ต้องให้ความสำคัญกับความปลอดภัยสูงมาก ความผิดพลาดเพียงเล็กน้อยอาจหมายถึงชีวิตและก่อให้เกิดภัยพิบัติร้ายแรงได้ รุ่นพี่เขาจึงไม่มีเวลามาคอยประคบประหงมหนูเหมือนตอนเป็นนักเรียน แต่เขาต้องการให้หนูปรับตัวจากการเป็นนักเรียน มาเป็นคนทำงานบนเรือจริง ๆ

การที่เขาปรับวิธีสอน ให้หนูทำงาน และพูดตำหนิหนู อาจเป็นเพราะเขาต้องการให้หนูปรับปรุงตัว ไม่ได้หมายความว่าเขาเกลียดหนู

แม่อยากให้หนูลองคิดทีละเรื่อง เริ่มจากปรับพฤติกรรมการแสดงออกก่อน เพราะเป็นสิ่งที่คนอื่นมองเห็นได้ชัดกว่าความรู้หรือทักษะที่หนูยังต้องพัฒนา

แม่อยากให้หนูมีความกระตือรือร้น ตื่นตัวอยู่เสมอ เวลาทำงานต้องกระฉับกระเฉง สังเกตว่าพี่ ๆ กำลังทำอะไร และมีอะไรที่เราจะช่วยได้บ้าง ไม่ใช่เพียงเดินไปถามว่ามีอะไรให้ช่วย แต่ต้องเตรียมตัวล่วงหน้าด้วย

ตัวอย่างเช่น ถ้าพรุ่งนี้มีการรับน้ำมัน หนูก็ควรศึกษาจากคู่มือให้รู้ว่าต้องเตรียมอุปกรณ์อะไรและมีขั้นตอนอย่างไร เมื่อถึงเวลาทำงานจริง หนูจะได้ช่วยพี่ ๆ ได้ ไม่ใช่รอให้เขาบอกทุกอย่าง

อีกอย่างหนึ่ง หนูเป็นเด็กที่สุดในกลุ่มคนทำงาน จึงต้องเรียนรู้ที่จะควบคุมอารมณ์ ไม่แสดงอาการอึดอัด ซึมเศร้า หรือเสียใจจนไม่สามารถทำงานต่อได้ เวลามีคนสั่งงานก็ควรขานรับให้ชัดเจนและมั่นใจ เพื่อให้รู้ว่าเราได้ยินและเข้าใจคำสั่งแล้ว เมื่อทำงานเสร็จต้องรายงานผล ไม่ใช่ทำแล้วหายไปเลย

แม่ช่วยรับฟังและแนะนำเรื่องพฤติกรรมการทำงานให้หนูได้ แต่เรื่องความรู้และทักษะในการทำงาน หนูต้องเป็นคนพัฒนาตัวเองให้สามารถทำได้ จนทำเป็นด้วยตัวเอง”

เริ่มปรับตัวทีละวัน และพัฒนาตัวเองทีละเดือน

หลังจากคุยกับแม่ ผมเริ่มกลับมาทบทวนและปรับปรุงตัวเอง โดยเฉพาะเรื่องความตื่นตัวและการรู้หน้าที่

ผมพยายามไม่เดินไปเดินมาอย่างไม่มีจุดหมาย แต่เดินให้รวดเร็วและทะมัดทะแมงขึ้น คอยสังเกตว่าพี่ ๆ กำลังทำอะไร และมีงานส่วนไหนที่ผมจะเข้าไปช่วยได้บ้าง

เวลาว่างจากการเข้าเวร ผมจะหาโอกาสถามพี่ ๆ สรั่งหรือนายประจำเรือ เช่น “พี่ครับ งานตรงนี้ทำอย่างไรครับ” หรือ “ปั๊มตัวนี้มีสเปกเท่าไรครับ”

ผมจดบันทึกสิ่งที่ได้เรียนรู้ไว้ด้วย เพราะหลายเรื่องเป็นความรู้จากประสบการณ์จริงที่ไม่มีอยู่ในตำราเรียน และผมพยายามไม่ถามเรื่องเดิมซ้ำ ๆ หากเป็นเรื่องที่สามารถกลับไปอ่านหรือทบทวนเองได้

อีกเรื่องที่ผมให้ความสำคัญมากคือการสวมใส่อุปกรณ์ความปลอดภัยให้ถูกต้องครบถ้วน ไม่ละเลยข้อกำหนดต่าง ๆ

เมื่อมองย้อนกลับไป ผมรู้สึกว่าตัวเองปรับตัวได้ดีขึ้นมากเมื่อเทียบกับสัปดาห์แรกที่ขึ้นเรือ แม้จะยังมีอีกหลายอย่างที่ต้องเรียนรู้ แต่ผมก็เริ่มเข้าใจแล้วว่า การเป็นคนเรือไม่ได้อาศัยเพียงความรู้จากห้องเรียนหรือความอดทนเท่านั้น ผมต้องพัฒนาตัวเองและก้าวต่อไปทีละเดือน ๆ

เมื่อเห็นสถานที่ที่คุ้นเคย ก็เหมือนได้กลับบ้าน

เรือ TMN PIONEER เดินเรือรับส่งน้ำมันและสารเคมีภายในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงท่าเรือภายในประเทศไทยด้วย

ทุกครั้งที่เรือแวะท่าไทยออยล์ที่แหลมฉบัง หรือแล่นผ่านบริเวณเขาภูไบ ผมมักรู้สึกดีเป็นพิเศษ เพราะเป็นสถานที่ที่แม่เคยทำงาน และเป็นพื้นที่ที่ผมคุ้นเคยมาตั้งแต่เด็กในช่วงปิดเทอม

ทุกครั้งที่ได้เห็นสถานที่เหล่านั้น ผมรู้สึกเหมือนได้กลับมาอยู่ใกล้บ้านอีกครั้ง เป็นความรู้สึกเล็ก ๆ ที่ช่วยเติมกำลังใจให้ผมได้มาก

บางที แค่ได้เห็นหลังคาบ้านจากระยะไกล ก็ทำให้คนที่อยู่ไกลบ้านรู้สึกใจฟูขึ้นมาได้แล้วครับ

ตอนต่อไป ชีวิตผม Cadet บน TMN PIONEER TANKER ครับ

กว่าจะเป็นสุภาพบุรุษนักเดินเรือ (2): จากเด็กใหม่สู่ชีวิตนักเรียนเดินเรือ

...เมื่อย้อนกลับไป ผมไม่แน่ใจว่าชีวิตถูกกำหนดให้เป็นคนเรือจริง ๆ หรือเปล่า เพราะตอนนั้นผมไม่ได้มีความฝันอยากทำงานเรือเลยด้วยซ้ำ แต่การตัดสินใจในวันนั้นพาผมเข้าสู่โลกที่แทบไม่รู้จัก และทำให้ผมต้องเรียนรู้อะไรอีกมากมาย กว่าจะเข้าใจว่าการเป็นคนประจำเรือจริง ๆ หมายถึงอะไร

 

วันแรกของชีวิตนักเรียนพาณิชย์นาวี

วันแรกที่เข้าเรียน ผมต้องตัดผมสั้นที่สุดในชีวิต เตรียมของใช้ส่วนตัวใส่ตะกร้าผ้า แล้วไปเข้าแถวรอเรียกตัวเข้าพักในหอพัก ซึ่งมีรูปทรงคล้ายเรือสีฟ้า-น้ำเงิน-ขาว

ชีวิตในหอพักไม่ได้เริ่มต้นด้วยการเลือกทำอะไรตามใจตัวเอง เพราะเราต้องเรียนรู้ระเบียบตั้งแต่เรื่องเล็ก ๆ อย่างการจัดเตียง เก็บของใช้ส่วนตัว แต่งกาย ทำความสะอาดห้อง ไปจนถึงการเข้าแถวและทำกิจกรรมต่าง ๆ ให้ตรงเวลา

นักเรียนใหม่จะมีรุ่นพี่ปี 2 ที่เรียกว่า “พี่ห้อง” คอยแนะนำการใช้ชีวิตในหอพักและกฎกติกาต่าง ๆ รวมถึงช่วยให้คำปรึกษาเรื่องการเรียนและการปรับตัว ส่วนในแต่ละตอนจะมี “นายตอน” ซึ่งเป็นรุ่นพี่ปี 3 หรือปี 4 ทำหน้าที่ดูแลความเรียบร้อย ตรวจความพร้อมและการเข้าแถว รวมทั้งเป็นตัวกลางถ่ายทอดคำสั่งและตารางปฏิบัติงานจากครูฝึกมายังนักเรียนในตอน

พูดง่าย ๆ คือ เราไม่ได้มีแค่ครูฝึกที่ต้องฟังคำสั่ง แต่ยังมีระบบรุ่นพี่รุ่นน้องและผู้รับผิดชอบในแต่ละระดับให้เรียนรู้ด้วย

อีกเรื่องหนึ่งที่ผมต้องปรับตัวอย่างมากในช่วงแรก คือการไม่มีโทรศัพท์มือถือใช้ติดต่อกับครอบครัว ช่วงเทอมแรกเราไม่ได้รับอนุญาตให้ใช้โทรศัพท์ ซึ่งสำหรับชีวิตวัยรุ่นในเวลานั้นก็ถือว่าเป็นการเปลี่ยนแปลงไม่น้อย

ผมจึงใช้วิธีเขียนบันทึกลงในสมุดทุกวัน เล่าเรื่องที่ผมพบเจอ ทั้งเรื่องเรียน การฝึก และเรื่องเล็ก ๆ น้อย ๆ ในแต่ละวัน เมื่อถึงช่วงที่ได้รับอนุญาตให้กลับบ้าน ผมจะนำสมุดเล่มนั้นไปให้แม่อ่าน

ผมจำได้ว่าเวลารับกลับบ้าน รุ่นพี่จะมายืนควบคุมการเรียกชื่อและส่งนักเรียนกลับทีละคนบริเวณหน้าโรงเรียน

เมื่อมองย้อนกลับไป ช่วงเวลานั้นทำให้ผมได้ฝึกสื่อสารอีกแบบหนึ่ง และได้เรียนรู้ที่จะอยู่กับตัวเองโดยไม่ต้องพึ่งโทรศัพท์ตลอดเวลา

 

ไม่ได้มีแค่เรียนหนังสือ แต่ต้องฝึกให้พร้อมใช้ชีวิตแบบชาวเรือ

 

หลักสูตรมีทั้งวิชาการที่เรียนในห้องเรียนเหมือนมหาวิทยาลัยทั่วไป และการฝึกภาคปฏิบัติที่เข้มข้น เพื่อเตรียมร่างกายและจิตใจให้พร้อมกับชีวิตและการทำงานบนเรือ

สิ่งที่ผมจำได้ดีคือ การฝึกระเบียบวินัยและความอดทน บางครั้งเพียงทำอะไรผิดระเบียบหรือไม่เป็นไปตามคำสั่ง ก็อาจถูกลงโทษด้วยวิธีฝึกทางกายคล้ายการฝึกทหาร เช่น วิดพื้น โหนบาร์ หรือการฝึกท่าทางต่าง ๆ ที่ทำให้เหนื่อยและเจ็บตัวอยู่ไม่น้อย มีทั้งหัวถลอก รอยช้ำตามตัว และหลายครั้งก็เหนื่อยจนแทบไม่ไหว แต่ก็ต้องพยายามอดทนต่อไป ผมยอมรับว่าบางครั้งน้ำตาคลอเหมือนกันครับ เพียงแต่ตอนนั้นเราก็พยายามประคองตัวเองให้ผ่านแต่ละวันไปให้ได้

เมื่อมองย้อนกลับไป ผมเริ่มเข้าใจว่าการฝึกไม่ได้ต้องการให้เราแข็งแรงเพียงอย่างเดียว แต่ต้องการให้เรารู้จักควบคุมตัวเอง ทำตามขั้นตอน มีวินัย และทำงานร่วมกับคนอื่นได้ แม้ในเวลาที่เหนื่อยหรืออยู่ภายใต้ความกดดัน

แม่ขอแทรกมุมมอง HROD สักนิด

สิ่งที่นักเรียนใหม่กำลังเผชิญอยู่ มองได้ว่าเป็นกระบวนการ Onboarding หรือการปรับตัวเข้าสู่ระบบและวัฒนธรรมของสถาบันและวิชาชีพ ไม่ใช่เพียงการปฐมนิเทศเพื่อบอกกฎระเบียบเท่านั้น แต่เป็นการเรียนรู้วิถีชีวิต บทบาทหน้าที่ การอยู่ร่วมกัน และความคาดหวังของอาชีพที่กำลังจะก้าวเข้าไป

สำหรับวิชาชีพคนประจำเรือ เรื่องเหล่านี้มีความสำคัญเป็นพิเศษ เพราะเมื่อขึ้นไปทำงานบนเรือ ทุกคนต้องอยู่ร่วมกันในพื้นที่จำกัด มีหน้าที่รับผิดชอบของตนเอง ต้องทำงานเป็นทีม และต้องตระหนักอยู่เสมอว่าความผิดพลาดบางอย่างอาจกระทบต่อความปลอดภัยของทั้งลำ

ส่วนการฝึกทักษะใหม่ ๆ ตั้งแต่การใช้ชีวิตตามระเบียบ การทำงานร่วมกัน การเตรียมความพร้อมทางร่างกายและจิตใจ ไปจนถึงทักษะพื้นฐานของวิชาชีพ เป็นการพัฒนาทักษะสำหรับการเข้าสู่อาชีพ (Initial Skill Development) ซึ่งต้องต่อยอดไปสู่ความรู้และทักษะเฉพาะทางตามหลักสูตรและมาตรฐานวิชาชีพทางทะเล เช่น STCW ในลำดับต่อไป

ดังนั้น การฝึกจึงควรมีเป้าหมายที่ชัดเจนว่า ต้องการพัฒนาความพร้อมด้านใด และสิ่งที่ฝึกจะนำไปใช้กับการทำงานจริงอย่างไร

เส้นทางที่ไม่ได้มีแต่คนเดินไปถึงเส้นชัย

นอกจากการเรียนและการฝึกที่หนักแล้ว การใช้ชีวิตภายใต้กฎระเบียบที่เข้มงวดก็เป็นอีกเรื่องที่ทุกคนต้องปรับตัว

เมื่อเวลาผ่านไป ผมเริ่มเห็นเพื่อนบางคนทยอยออกไปทีละคนสองคนในแต่ละเทอม บางคนเลือกสอบเข้ามหาวิทยาลัยใหม่ บางคนเปลี่ยนไปเรียนสายวิชาชีพอื่น เพราะค้นพบว่าเส้นทางนี้อาจไม่ใช่ชีวิตที่ต้องการ

ส่วนผมเองก็ไม่ได้เรียนจบพร้อมเพื่อนรุ่นเดียวกันทั้งหมด เพราะต้องกลับมาเรียนซ้ำและซ่อมวิชาเคมีกับสถิติ ทำให้ใช้เวลาเรียนมากกว่าคนอื่นอีกหนึ่งปี ในช่วงที่เพื่อนบางคนเรียนจบและออกไปฝึกภาคปฏิบัติบนเรือแล้ว ผมยังต้องกลับมาเก็บวิชาที่ค้างอยู่ให้ผ่านก่อน

ยอมรับว่ามีช่วงที่รู้สึกท้อเหมือนกัน แต่สุดท้ายผมก็เรียนจนจบหลักสูตร และได้ออกไปฝึกภาคปฏิบัติบนเรือเป็นเวลาหนึ่งปีตามเส้นทางของนักเรียนเดินเรือ

เมื่อมองย้อนกลับไป ผมคิดว่าการเรียนในช่วงนั้นไม่ได้สอนแค่วิชาการหรือทักษะการเดินเรือ แต่ยังทำให้ผมได้รู้จักตัวเองมากขึ้นว่า ผมจะอดทนกับสิ่งที่ไม่คุ้นเคยได้แค่ไหน และพร้อมจะเดินต่อในเส้นทางที่เลือกไว้หรือไม่

สำหรับผม การผ่านช่วงเวลานั้นมาได้ก็ถือเป็นอีกก้าวสำคัญของชีวิตครับ

นี่เป็นเพียงจุดเริ่มต้นเท่านั้น เพราะสิ่งที่รออยู่ข้างหน้าคือการออกจากห้องเรียนไปใช้ชีวิตและฝึกงานบนเรือจริงเป็นเวลาหนึ่งปี

ในตอนต่อไป ผมจะเล่าถึงปีที่ห้า ซึ่งเป็นปีแห่งการฝึกภาคปฏิบัติบนเรือ หลังจากเรียนภาคทฤษฎีมาแล้วสี่ปี ว่าชีวิตนักเรียนเดินเรือเมื่อก้าวจากห้องเรียนไปอยู่บนเรือจริงเป็นอย่างไร และประสบการณ์ในปีนั้นเปลี่ยนมุมมองของผมต่ออาชีพนี้อย่างไรบ้าง

แล้วพบกันในตอนต่อไปครับ ⚓

อ้างอิง ศูนย์ฝึกพาณิชย์นาวี กรมเจ้าท่า https://web.mmtc.ac.th/

กว่าจะเป็นสุภาพบุรุษนักเดินเรือ (1): ชีวิตผมไม่ได้เริ่มจากความฝันอยากเป็นคนเรือ ⚓

 ถ้ามีใครถามผมว่า ตั้งแต่เด็กอยากเป็นอะไร ผมตอบได้ทันทีครับว่า ผมอยากเป็นหมอ

ฟังดูดีใช่ไหมครับ ติดอยู่นิดเดียวว่า คะแนนวิชาวิทยาศาสตร์กับคณิตศาสตร์ของผมไม่ได้แข็งแรงขนาดที่จะทำให้คนรอบข้างมั่นใจในความฝันนี้เท่าไรนัก ส่วนภาษาอังกฤษน่ะหรือครับ อันนี้ผมมั่นใจกว่าเยอะ

เวลาผมบอกใครว่าอยากเป็นหมอ หลายคนจะยิ้มอ่อน ๆ แล้วมองหน้าผมคล้ายจะถามว่า “แน่ใจนะ?” ผมเลยไม่ค่อยพูดเรื่องนี้กับใคร มีเพียงแม่ที่รู้ว่าผมคิดอะไรอยู่

ความฝันแรกที่ไม่ได้ไปต่อ

ช่วงปลายเทอม ม.6 ผมสมัครสอบตรงเข้าเรียนแพทยศาสตร์ และไม่น่าเชื่อว่า ผมสอบผ่านการคัดเลือกให้ไปสัมภาษณ์ที่โรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้าได้จริง ๆ ครับ

แต่ชีวิตก็มีวิธีเล่นตลกกับเราอยู่เหมือนกัน

ผมต้องกลับไปสอบซ่อมวิชาเคมีที่โรงเรียน จึงไม่ได้ไปสัมภาษณ์ตามกำหนด โอกาสเรียนแพทย์ตามความฝันครั้งนั้นก็เลยผ่านไป

เรื่องนี้แทบไม่มีใครรู้ นอกจากแม่

หลังจากนั้น ผมสอบผ่าน GAT-PAT และสอบติดมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ คณะเกษตร สาขาเครื่องจักรกลและเมคคาทรอนิกส์เกษตร ขณะเดียวกัน ผมก็สอบผ่านข้อเขียนของศูนย์ฝึกพาณิชย์นาวีด้วยครับ

ตอนนั้นผมยังไม่ได้คิดจริงจังเลยว่า สุดท้ายแล้วจะเลือกเส้นทางไหน

จนกระทั่งมีเหตุการณ์หนึ่งที่ผมยังจำได้ดี

วันที่แม่บอกว่า “ไปสอบก่อน เดี๋ยวก็ทัน”

วันทดสอบสมรรถภาพและสัมภาษณ์ของศูนย์ฝึกพาณิชย์นาวี ดันตรงกับวันสัมภาษณ์เข้ามหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์พอดีครับ

ผมมีนัดสัมภาษณ์ที่มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสนในช่วงบ่าย ส่วนตอนเช้าต้องไปทดสอบสมรรถภาพที่ศูนย์ฝึกฯ ก่อน

แม่บอกผมประมาณว่า ไม่ต้องกังวล ไปสอบที่ศูนย์ฝึกฯ ก่อน เดี๋ยวก็ขับรถไปมหาวิทยาลัยทัน

ฟังดูเหมือนเป็นแผนที่จัดการได้ดีนะครับ ถ้าไม่นับว่าผมต้องวิ่ง วิดพื้น ว่ายน้ำ ทดสอบสมรรถภาพหลายอย่าง และเข้าสัมภาษณ์ด้วย

กว่าทุกอย่างจะเสร็จก็เลยเวลามามากแล้วครับ

สรุปว่า…ผมไปไม่ทันสัมภาษณ์ที่มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

ถ้าถามว่าแม่ตั้งใจให้ผมเลือกเรียนที่ศูนย์ฝึกพาณิชย์นาวีหรือเปล่า ผมคิดว่าแม่คงอยากให้ผมลองทางนี้มากกว่า เพราะแม่เชื่อว่าที่นี่จะช่วยฝึกระเบียบวินัย ความอดทน และการวางแผนการทำงานให้ผม

เอาเป็นว่า วันนั้นผมมีทางเลือกอยู่สองทาง แต่การจัดตารางเวลาแบบแม่ก็มีส่วนทำให้ทางเลือกหนึ่งหลุดมือไปเหมือนกันครับ

แม่อาจจะบอกว่าเป็นเรื่องบังเอิญ ส่วนผมขอเก็บไว้เป็นเรื่องเล่าประจำบ้านก็แล้วกันครับ

จากโบรชัวร์หนึ่งแผ่น สู่การเป็นนักเรียนเดินเรือ

จริง ๆ แล้ว ผมรู้จักศูนย์ฝึกพาณิชย์นาวีจากแม่ครับ

หลังจบ ม.6 แม่เอาโบรชัวร์การรับสมัครมาให้ดู แล้วบอกให้ผมลองอ่านคุณสมบัติของผู้สมัคร

ผมเรียนสายวิทยาศาสตร์ และมีคุณสมบัติตามที่กำหนด แม่จึงถามว่าผมสนใจลองสอบดูไหม

ก่อนหน้านั้น แม่เคยทำงานเกี่ยวข้องกับธุรกิจเรือ และได้พูดคุยกับกัปตัน ต้นกล และต้นเรืออยู่บ้าง แม่จึงมีโอกาสรับรู้เรื่องราวของคนทำงานในสายอาชีพนี้ และเห็นว่าการเรียนที่ศูนย์ฝึกฯ น่าจะช่วยให้ผมพัฒนาวินัย ความอดทน และการวางแผนชีวิตได้

ผมเองก็ไม่ได้รู้จักชีวิตคนเรือมากนักในเวลานั้น แต่เมื่อมีโอกาสสอบ ผมก็ลองดูครับ

การสอบไม่ได้มีแค่ข้อเขียน แต่ยังมีการทดสอบสมรรถภาพทางร่างกาย ทั้งวิ่ง วิดพื้น ว่ายน้ำ รวมถึงการสัมภาษณ์และการประเมินความเหมาะสมสำหรับการเรียนในสายอาชีพนี้

ผมผ่านทุกขั้นตอน และได้เข้าเรียนที่ศูนย์ฝึกพาณิชย์นาวี กรมเจ้าท่า รุ่นที่ 36

ตอนนั้นผมยังไม่รู้หรอกครับว่า เมื่อเรียนจบแล้วจะได้ทำงานบนเรือแบบไหน ต้องเจอกับอะไรบ้าง หรือชีวิตคนประจำเรือจริง ๆ เป็นอย่างไร

รู้เพียงว่าผมกำลังเริ่มต้นเส้นทางใหม่ ซึ่งแตกต่างจากความฝันแรกของตัวเองมากพอสมควร

หลักสูตรที่ผมเข้าเรียนประกอบด้วยการเรียนภาคทฤษฎีสี่ปี และการฝึกภาคปฏิบัติบนเรืออีกหนึ่งปี รวมระยะเวลาห้าปี เมื่อสำเร็จการศึกษา ผมจะได้รับปริญญาวิทยาศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาวิทยาการเดินเรือ จากมหาวิทยาลัยบูรพา พร้อมประกาศนียบัตรวิชาชีพจากศูนย์ฝึกพาณิชย์นาวี

ผมเริ่มเข้าเรียนวันแรกเมื่อวันที่ 16 มิถุนายน 2554

...นับถึงวันนี้ก็ผ่านมา 15 ปีแล้วครับ....

****อ่านรายละเอียดหลักสูตร ศูนย์ฝึกพาณิชย์นาวี กรมเจ้าท่า https://web.mmtc.ac.th/

จากงานบนบกสู่เส้นทางนักเดินเรือ: บทเรียน HROD จากการเติบโตของเด็กจบใหม่

เรื่องราวชุด “เด็กจบใหม่หางานยาก VS HR หาคนทำงานยาก” ที่ครูพี่ตุ้มเล่าผ่านประสบการณ์ของลูกชายนักเรียนเดินเรือพาณิชย์ มาถึงบทส่งท้ายแล้วค่ะ

ช่วงเวลาที่ลูกต้องรอโอกาสกลับไปทำงานในสายอาชีพนักเดินเรือไม่ใช่เรื่องง่าย เมื่อไม่สามารถกำหนดได้แน่ชัดว่าจะต้องรออีกนานเพียงใด การตัดสินใจออกไปทำงานบนบกชั่วคราวจึงกลายเป็นอีกช่วงหนึ่งของชีวิตที่มีทั้งความท้าทายและโอกาสในการเรียนรู้

ในฐานะแม่และคนทำงานด้าน HROD ครูพี่ตุ้มได้มีโอกาสนำแนวคิดที่เคยใช้ในการทำงานมาพูดคุยกับลูก ตั้งแต่การสำรวจความสามารถของตัวเอง การมองหางานที่เหมาะสม การเตรียมตัวสมัครงาน ไปจนถึงการเรียนรู้และปรับตัวเมื่อได้เริ่มทำงานจริง

เมื่อมองย้อนกลับไป ประสบการณ์บนบกครั้งนี้จึงไม่ได้มีเพียงเรื่องของการหางานทำ แต่ยังมีบทเรียนเกี่ยวกับการพัฒนาคนที่น่าสนใจอีกหลายประการค่ะ

1. เริ่มจากการรู้จักตัวเอง ก่อนมองหางานที่เหมาะสม

ก่อนสมัครงาน เราเริ่มจากการสำรวจว่าลูกมีความรู้ ทักษะ และประสบการณ์อะไรอยู่แล้วบ้าง จากนั้นจึงนำสิ่งเหล่านั้นมาเปรียบเทียบกับคุณสมบัติที่งานต้องการ

แนวคิดนี้สอดคล้องกับ Competency Gap Analysis หรือการวิเคราะห์ช่องว่างระหว่างสมรรถนะที่มีอยู่กับสมรรถนะที่จำเป็นสำหรับงาน

การวิเคราะห์เช่นนี้ช่วยให้เห็นว่า

·         เรามีจุดแข็งอะไรที่สามารถนำไปใช้กับงานได้

·         มีทักษะอะไรที่ยังต้องเรียนรู้หรือพัฒนาเพิ่มเติม

·         ควรนำเสนอความสามารถของตัวเองอย่างไรให้ตรงกับงานที่สมัคร

เมื่อเข้าใจตัวเองมากขึ้น การปรับ Resume จึงไม่ใช่เพียงการเขียนประวัติให้ดูดี แต่เป็นการเลือกนำเสนอความสามารถและประสบการณ์ที่มีอยู่จริงให้สอดคล้องกับสิ่งที่นายจ้างต้องการ

สำหรับคนที่เพิ่งจบการศึกษาและยังมีประสบการณ์ทำงานไม่มาก การรู้จักตัวเองและมองเห็นสิ่งที่ต้องพัฒนาจึงเป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญค่ะ

2. งานที่ไม่ตรงสาย อาจเป็นโอกาสให้เราได้เรียนรู้สิ่งใหม่

แม้งานบนบกจะไม่ใช่เส้นทางอาชีพที่ลูกตั้งใจไว้ในระยะยาว แต่การได้ทำงานจริงเปิดโอกาสให้เขาเรียนรู้ทักษะและวิธีทำงานที่แตกต่างจากสิ่งที่เคยเรียนมา

ความรู้จากสายอาชีพเดิมอาจไม่ได้ตรงกับงานใหม่ทุกด้าน แต่บางสิ่งสามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้ เช่น ความรับผิดชอบ วินัย การเรียนรู้ตามขั้นตอน และการปรับตัวเมื่อเผชิญกับสถานการณ์ที่ไม่คุ้นเคย

ในขณะเดียวกัน ทักษะบางอย่างก็ต้องเรียนรู้เพิ่มเติมผ่านการฝึกฝนและการลงมือทำจริง แนวคิดนี้เชื่อมโยงกับ Transferable Skills หรือทักษะที่สามารถนำไปใช้ในงานที่แตกต่างกัน และ Reskilling หรือการพัฒนาทักษะใหม่เพื่อรองรับงานหรือบทบาทที่เปลี่ยนไป

บทเรียนสำคัญจึงไม่ใช่ว่าเราต้องทำงานให้ตรงกับสาขาที่เรียนมาเท่านั้น แต่ควรรู้จักมองด้วยว่า ความสามารถเดิมของเราสามารถนำไปใช้ที่ไหนได้บ้าง และมีอะไรที่ต้องเรียนรู้เพิ่มเติมเพื่อให้ทำงานนั้นได้ดีขึ้น

แน่นอนว่า การเปิดใจเรียนรู้งานใหม่ไม่ได้หมายความว่าทุกคนต้องละทิ้งเป้าหมายเดิม แต่บางครั้งการทำงานระหว่างรอจังหวะที่เหมาะสม ก็ช่วยให้เราได้ประสบการณ์ที่มีคุณค่าติดตัวไปด้วยค่ะ

3. เมื่อคนเริ่มงานใหม่ ระบบสนับสนุนขององค์กรก็มีความสำคัญ

อีกประสบการณ์หนึ่งที่ลูกได้พบ คือการเริ่มทำงานในบริษัทอเมริกันแห่งหนึ่ง ซึ่งมีการดูแลพนักงานใหม่ผ่านกระบวนการเรียนรู้งานและการปรับตัวเข้าสู่องค์กร

แนวคิด Onboarding หมายถึงกระบวนการช่วยให้พนักงานใหม่เข้าใจบทบาท หน้าที่ วิธีทำงาน และสภาพแวดล้อมขององค์กร เพื่อให้สามารถปรับตัวและทำงานร่วมกับผู้อื่นได้

สำหรับคนที่เพิ่งเริ่มทำงาน การเรียนรู้งานไม่ได้เกิดจากความพยายามของตัวพนักงานเพียงฝ่ายเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับวิธีที่องค์กรถ่ายทอดความรู้ ให้คำแนะนำ และจัดระบบสนับสนุนการทำงานด้วย

หากพนักงานได้รับข้อมูลที่จำเป็น เข้าใจสิ่งที่องค์กรคาดหวัง และมีโอกาสเรียนรู้ทักษะที่ต้องใช้ ก็ย่อมมีพื้นฐานที่ดีขึ้นในการปรับตัวเข้ากับงาน

ประสบการณ์ครั้งนี้ทำให้เห็นว่า การพัฒนาคนไม่ได้จบลงเมื่อองค์กรรับคนเข้าทำงานแล้ว แต่ยังต้องมีการเรียนรู้และพัฒนาต่อเนื่องระหว่างการทำงานด้วย

4. บทเรียนจากเรื่องเล็ก ๆ สู่แนวคิด HROD

เมื่อมองเรื่องราวทั้งหมดในมุมของ HROD ครูพี่ตุ้มเห็นความเชื่อมโยงระหว่างการพัฒนาตัวบุคคลกับระบบการทำงานขององค์กร

ในด้าน HRD (Human Resource Development) เรามองเรื่องการพัฒนาความรู้ ทักษะ และความสามารถของคน ตั้งแต่การรู้จักจุดแข็งของตัวเองไปจนถึงการเรียนรู้จากประสบการณ์จริง

ในด้าน HRM (Human Resource Management) เรามองกระบวนการบริหารคนที่เกี่ยวข้องกับการสรรหา การคัดเลือก การเริ่มงาน และการสนับสนุนให้พนักงานสามารถทำหน้าที่ได้อย่างเหมาะสม

ส่วน OD (Organization Development) ชวนให้เรามองภาพที่กว้างขึ้นว่า ระบบ กระบวนการทำงาน บทบาทของผู้เกี่ยวข้อง และวัฒนธรรมองค์กร มีส่วนเอื้อต่อการทำงานและการพัฒนาคนอย่างไร

ทั้งสามด้านมีความเกี่ยวข้องกัน แต่ไม่ได้หมายความว่าปัญหาทุกอย่างจะแก้ได้ด้วยเครื่องมือเดียว หรือเกิดจากตัวคนหรือระบบเพียงด้านใดด้านหนึ่ง

สิ่งสำคัญคือ การเริ่มจากทำความเข้าใจสถานการณ์ให้ชัด แล้วเลือกแนวทางที่เหมาะกับปัญหาจริง

เรื่องราวของลูกชายจึงเป็นตัวอย่างหนึ่งที่ทำให้แม่ได้กลับมาทบทวนแนวคิด HROD ผ่านชีวิตประจำวัน ไม่ใช่เฉพาะในห้องอบรมหรือในองค์กรเท่านั้น

จากงานบนบก…สู่เส้นทางนักเดินเรือ

งานบนบกอาจไม่ใช่จุดหมายที่ลูกตั้งใจไว้ตั้งแต่แรก แต่เป็นอีกช่วงเวลาหนึ่งที่เขาได้เรียนรู้เกี่ยวกับการทำงาน การปรับตัว และการนำความสามารถของตัวเองไปใช้ในสถานการณ์จริง

วันนี้เขาได้กลับเข้าสู่เส้นทางอาชีพนักเดินเรือที่ตั้งใจไว้แล้ว ส่วนประสบการณ์จากการทำงานบนบกจะมีส่วนช่วยในการเดินทางต่อไปอย่างไรนั้น ก็เป็นเรื่องที่ยังต้องเรียนรู้ผ่านประสบการณ์ใหม่ ๆ อีกมาก

สำหรับแม่ การได้เห็นลูกค่อย ๆ ค้นหาเส้นทางของตัวเอง เรียนรู้จากสิ่งที่พบ และเดินหน้าต่อไปตามเป้าหมาย เป็นอีกบทเรียนหนึ่งของการพัฒนาคนที่ไม่อาจเรียนรู้ได้จากตำราเพียงอย่างเดียว

และเรื่องราวก็ยังไม่จบเพียงเท่านี้ค่ะ

“กว่าจะเป็นสุภาพบุรุษนักเดินเรือ” คือเรื่องเล่าชุดใหม่ที่ครูพี่ตุ้มอยากชวนทุกท่านติดตามต่อ ตั้งแต่การเตรียมตัวก่อนลงเรือ ไปจนถึงประสบการณ์การเรียนรู้ชีวิตและการทำงานในโลกของนักเดินเรือ โดยจะเล่าผ่านประสบการณ์ของลูกชายและมุมมองของแม่ที่ได้เรียนรู้ไปพร้อมกัน

นอกจากเรื่องเล่าจากประสบการณ์จริงแล้ว ครูพี่ตุ้มจะค่อย ๆ แบ่งปันบทความความรู้ด้าน HROD ทั้ง HRM, HRD และ OD เพื่อเชื่อมโยงเรื่องราวจากการทำงานเข้ากับหลักคิดและเครื่องมือที่ผู้อ่านสามารถนำไปศึกษาและประยุกต์ใช้ได้

ขอบคุณทุกท่านที่ติดตามซีรีส์ “เด็กจบใหม่หางานยาก VS HR หาคนทำงานยาก” ทั้ง 4 ตอนนะคะ
ย้อนอ่านซีรีส์ 4 ตอนได้ที่ https://hrodconsultant.blogspot.com/  1️⃣ เด็กจบใหม่ก็อยากทำงาน…แล้วทำไมการเริ่มต้นชีวิตทำงานจึงไม่ง่ายอย่างที่คิด?  2️⃣ งานแรกไม่จำเป็นต้องตรงสาย 100% แต่ควรพาเราไปข้างหน้า  3️⃣ ถอดรหัส JD: เปลี่ยนประกาศงานให้เป็นเครื่องมือประเมินความสามารถของตัวเอง  4️⃣ เด็กจบใหม่หางานยาก VS HR หาคนไม่ได้…ช่องว่างตรงกลางที่ไม่มีใครพูดถึง คืออะไร?

 

หวังว่าเรื่องราวนี้จะเป็นอีกมุมหนึ่งที่ชวนให้เรามองเห็นว่า การพัฒนาคนเริ่มต้นได้จากการเข้าใจตัวเอง เปิดใจเรียนรู้ และมองหาโอกาสที่จะเติบโต แม้ในวันที่เส้นทางยังไม่เป็นไปตามแผนที่วางไว้

แล้วพบกันในเรื่องเล่าบทต่อไปค่ะ ⚓

เด็กจบใหม่หางานยาก VS HR หาคนไม่ได้…ช่องว่างตรงกลางที่ไม่มีใครพูดถึง คืออะไร?

 

“จบใหม่พร้อมทำงาน แต่ไม่มีใครรับ” กับ “ตำแหน่งว่างเพียบ แต่ไม่มีใครมาสมัคร”

สองประโยคนี้สะท้อนความย้อนแย้งที่เราได้ยินกันมาตลอดสิบกว่าปีจนถึงปัจจุบัน

ในมุมของเด็กจบใหม่ พวกเขาต้องเผชิญกับกำแพงสูงลิ่วอย่างเงื่อนไขที่ว่า “ต้องมีประสบการณ์ทำงาน 1–2 ปี” จนเกิดคำถามในใจว่า

“ถ้าไม่รับเข้าทำงาน แล้วจะไปเอาประสบการณ์มาจากไหน?”

ตัดภาพมาที่ฝั่ง HR และองค์กรต่าง ๆ กลับต้องกุมขมับ เพราะเปิดรับสมัครมานานก็ยังหาคนไม่ได้ หรือเมื่อรับเข้ามาแล้ว ความสามารถของคนที่ได้ก็ไม่ตรงกับสิ่งที่องค์กรคาดหวัง

ปรากฏการณ์นี้ทำให้เราต้องกลับมาตั้งคำถามว่า ปัญหาเกิดจากงานขาดแคลน คนไม่อยากทำงาน หรือมีอะไรบางอย่างที่ทำให้ทั้งสองฝ่ายไม่สามารถมาเจอกันได้?

ครูคิดว่า อาจมี “ช่องว่าง” ซ่อนอยู่ตรงกลางระหว่างความต้องการขององค์กรกับความสามารถและความคาดหวังของผู้สมัคร ซึ่งทำให้ฝ่ายหนึ่งหาคนไม่ได้ ขณะที่อีกฝ่ายก็หางานไม่ได้เช่นกัน

แล้วช่องว่างนี้คืออะไร และเราจะทำให้มันแคบลงได้อย่างไร?

เมื่อความต้องการของคนกับความต้องการของงานไม่ตรงกัน

หากมองลึกลงไป ปัญหาอาจไม่ได้อยู่ที่จำนวนคนเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ความคาดหวัง ประสบการณ์ และทักษะที่ทั้งสองฝ่ายต้องการหรือมีอยู่ ซึ่งครูมองเห็นประเด็นสำคัญอย่างน้อย 3 เรื่อง

1. ช่องว่างด้านประสบการณ์

องค์กรต้องการคนที่พร้อมทำงานได้ทันที เพราะการสอนงานต้องใช้เวลาและทรัพยากร ขณะที่เด็กจบใหม่ยังไม่เคยทำงานจริง จึงไม่มีประสบการณ์ตามเงื่อนไขที่กำหนด

คำถามคือ งานทุกตำแหน่งจำเป็นต้องได้คนที่มีประสบการณ์ตรงตั้งแต่วันแรกจริงหรือไม่? และมีงานประเภทใดบ้างที่องค์กรสามารถรับคนที่มีพื้นฐานเหมาะสม แล้วพัฒนาต่อให้ทำงานได้?

2. ช่องว่างด้านทักษะและความสามารถ

บางครั้งความรู้ที่ผู้สมัครมี อาจยังไม่ตรงกับสิ่งที่งานต้องใช้จริง ขณะที่องค์กรเองก็ต้องปรับตัวให้ทันกับการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีและรูปแบบการทำงาน

จึงไม่ใช่เพียงคำถามว่าเด็กจบใหม่เรียนอะไรมาบ้าง แต่ต้องถามต่อว่า เขาสามารถนำความรู้ที่มีไปใช้ทำงานได้อย่างไร และยังต้องพัฒนาความสามารถด้านใดเพิ่มเติม

3. ช่องว่างด้านความคาดหวัง

องค์กรมีข้อจำกัดเรื่องโครงสร้างเงินเดือนและงบประมาณ ขณะที่เด็กจบใหม่ก็มีค่าใช้จ่ายในการดำรงชีวิต และต้องการงานที่เหมาะสมกับความสามารถ รวมถึงสภาพการทำงานที่เอื้อต่อคุณภาพชีวิต

หากทั้งสองฝ่ายไม่เข้าใจข้อจำกัดและความต้องการของกันและกัน ก็อาจเกิดสถานการณ์ที่ตำแหน่งงานยังว่างอยู่ แต่ผู้สมัครกลับไม่เลือกงานนั้น

ทั้งสามเรื่องนี้ทำให้ครูย้อนนึกถึงประสบการณ์ของลูกชาย และประสบการณ์การทำงานของเขาในบริษัทแห่งหนึ่ง ซึ่งทำให้ครูได้เห็นว่า วิธีคิดและระบบการทำงานของ HR สามารถสร้างความแตกต่างได้มากเพียงใด

จากวันที่ลูกชายเริ่มท้อ สู่การมองเห็นความสามารถของตัวเอง

เมื่อลูกชายเริ่มหางาน เขายังรอโอกาสทำงานเรือตามสายอาชีพที่เรียนมา ระหว่างนั้นเขาส่ง Resume ไปสมัครงานตามประกาศรับสมัครผ่านช่องทางออนไลน์หลายแห่ง แต่กลับไม่ได้รับการตอบกลับ

เมื่อเวลาผ่านไป ความท้อแท้ก็เริ่มเกิดขึ้น เขาเริ่มไม่แน่ใจว่าตัวเองตัดสินใจผิดหรือไม่ที่เลือกเรียนด้านพาณิชย์นาวี

ครูจึงชวนเขากลับมาทบทวนตัวเองว่า นอกจากความรู้ที่เรียนมาแล้ว เขามีความสามารถอะไรอีกบ้างที่สามารถนำไปใช้ทำงานได้จริง

เราเริ่มจากสิ่งที่เขาทำได้อยู่แล้ว ทั้งความสามารถในการใช้ภาษาอังกฤษ การพิมพ์งาน และการใช้คอมพิวเตอร์ รวมถึงประสบการณ์จากงานที่เคยทำจริง

เมื่อมองเห็นความสามารถของตัวเองชัดขึ้น เขาจึงปรับ Resume ให้สอดคล้องกับลักษณะงานที่เลือกสมัคร โดยนำเสนอสิ่งที่เขาทำได้จริง แทนที่จะยึดติดอยู่กับวุฒิการศึกษาหรือสายงานที่เรียนมาเพียงอย่างเดียว

ในที่สุด เขาก็ได้งาน English Customer Service ในบริษัทสัญชาติอเมริกัน ระหว่างรอโอกาสกลับไปทำงานเรือตามความฝัน

เรื่องนี้ทำให้ครูเห็นว่า บางครั้งผู้สมัครอาจไม่ได้ขาดความสามารถทั้งหมด แต่ยังไม่รู้ว่าจะนำสิ่งที่ตนเองมีไปเชื่อมโยงกับความต้องการของงานอย่างไร

อย่างไรก็ตาม เรื่องไม่ได้จบเพียงแค่ลูกชายหางานได้ สิ่งที่ครูอยากเล่าต่อคือ วิธีการทำงานของ HR และระบบการพัฒนาคนในบริษัทแห่งนั้น

สิ่งที่ครูได้เรียนรู้จาก HR ของบริษัทอเมริกัน

ครูอยากชื่นชมแนวทางการคัดเลือกและดูแลพนักงานของบริษัทแห่งนี้ เพราะทำให้เห็นว่า การรับเด็กจบใหม่เข้าทำงานไม่ได้หมายความว่าองค์กรต้องลดมาตรฐานลง แต่ต้องรู้ให้ชัดว่าความสามารถใดเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับงาน และองค์กรจะพัฒนาคนในส่วนที่เหลืออย่างไร

สำหรับตำแหน่ง English Customer Service บริษัทกำหนดความสามารถด้านภาษาอังกฤษไว้อย่างชัดเจน โดยใช้คะแนน TOEIC ตั้งแต่ 750 คะแนนขึ้นไปเป็นหนึ่งในเกณฑ์ และพิจารณาความสามารถในการสื่อสาร ความรักในงานบริการ และความอดทนต่อสภาพการทำงานด้วย

เหตุผลก็คืองานนี้ต้องทำงานเป็นกะ รับฟังปัญหาและข้อร้องเรียนจากลูกค้าหลากหลายประเภท สื่อสารภาษาอังกฤษตลอดวัน ประสานงานกับหน่วยงานภายในเพื่อหาทางแก้ไข และติดตามเรื่องจนกว่าปัญหาจะได้รับการจัดการเรียบร้อย

ลูกชายพิจารณาเงื่อนไขแล้วเห็นว่าตนเองมีความสามารถตรงกับสิ่งที่งานต้องการ จึงตัดสินใจสมัครงาน

หลังผ่านการสัมภาษณ์ภาษาอังกฤษทางออนไลน์กับคณะกรรมการ 3 คน เขาได้รับแจ้งขั้นตอนต่อไปว่า พนักงานใหม่จะต้องเข้ารับการอบรมตามหลักสูตรของบริษัทเป็นเวลา 1 สัปดาห์

สิ่งที่น่าสนใจคือ การอบรมไม่ได้จำกัดอยู่แค่การสอนให้ทำงานตามหน้าที่ แต่หัวหน้าของแต่ละหน่วยงานจะเข้ามาแนะนำตัว อธิบายภาระงานและบทบาทของหน่วยงาน เพื่อให้พนักงานใหม่เข้าใจภาพรวมขององค์กรก่อนที่จะจัดสรรให้ไปทำงานในหน่วยงานที่เหมาะสม นอกจากนี้ยังมีกิจกรรมส่งเสริมการทำงานร่วมกันและกิจกรรมสันทนาการด้วย

ลูกชายกลับมาเล่าให้ครูฟังว่า เขารู้สึกว่าสถานที่ทำงานแห่งนี้ทำให้เขาเป็นตัวของตัวเองได้ ไม่รู้สึกอึดอัด แม้งานจะเครียดมากก็ตาม

สำหรับครู สิ่งนี้สะท้อนให้เห็นว่า การเตรียมความพร้อมให้พนักงานใหม่เข้าใจองค์กรและผู้คนรอบตัว เป็นส่วนหนึ่งที่ช่วยให้เขาปรับตัวเข้ากับการทำงานได้ดีขึ้น

งานเครียดมาก แต่มีระบบดูแลและพัฒนาคน

ลักษณะงาน Customer Service ที่ลูกชายทำไม่ใช่งานง่าย เขาต้องรับฟังปัญหาและข้อร้องเรียนเป็นภาษาอังกฤษตลอดวัน ทำความเข้าใจปัญหา ประสานงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และกลับไปสื่อสารกับลูกค้าเพื่อแจ้งผลการแก้ไขจนเสร็จสิ้น แต่ละเรื่องจะถูกบันทึกไว้ในระบบ เพื่อนำไปติดตามและประเมินผลการทำงานเป็นรายสัปดาห์

บริษัทมีตัวชี้วัดผลการทำงาน หรือ KPI ที่ชัดเจน หากพนักงานทำได้ไม่ถึงเป้าหมาย หัวหน้าจะช่วยสอนและแนะนำ แต่หากยังพบข้อผิดพลาด ก็จะมีการรายงานให้ผู้ตรวจสอบพิจารณา เพื่อกำหนดแนวทางพัฒนาเพิ่มเติม ทั้งการอบรมผ่านระบบออนไลน์และการมอบหมายงานให้ฝึกปฏิบัติ

จากนั้นจึงประเมินผลอีกครั้งว่า พนักงานสามารถทำงานได้ดีขึ้นหรือไม่

สิ่งที่ครูเห็นว่าสำคัญ คือบริษัทไม่ได้มีเพียงเกณฑ์วัดผล แต่ยังมีแนวทางช่วยให้พนักงานพัฒนาความสามารถของตนเองด้วย

ในขณะเดียวกัน HR ก็เข้าใจดีว่าสภาพการทำงานที่ต้องรับแรงกดดันจากลูกค้าตลอดวันอาจทำให้เกิดความเหนื่อยล้าได้ บริษัทจึงจัดพื้นที่พักผ่อน มีมุมให้นอนเอนหลังหรืออ่านหนังสือในช่วงพัก รวมถึงจัดกิจกรรมรับประทานพิซซ่าหรืออาหารพิเศษร่วมกัน และมีวันแต่งกายตามสบาย

สิ่งเหล่านี้อาจดูเป็นเรื่องเล็กน้อย แต่สะท้อนความพยายามที่จะช่วยลดความตึงเครียดจากการทำงาน และสร้างบรรยากาศที่ทำให้พนักงานรู้สึกผ่อนคลายขึ้น

เมื่อพนักงานผ่านการประเมินผลการทำงานและมีความพร้อมตามเกณฑ์ของบริษัท ก็มีโอกาสทำงานจากที่บ้าน (Work from Home: WFH) โดยนำอุปกรณ์คอมพิวเตอร์และเครื่องมือสื่อสารของบริษัทกลับไปใช้งานได้ บริษัทมีระบบเชื่อมต่อระยะไกลเพื่อรองรับการทำงาน และใช้เครื่องมือสื่อสารออนไลน์สำหรับการติดต่อและประชุมร่วมกัน

ทั้งหมดนี้ทำให้ครูเห็นว่า บริษัทไม่ได้มองเพียงว่าจะรับคนเข้ามาทำงานได้อย่างไร แต่ยังคิดต่อไปถึงวิธีทำให้คนทำงานได้จริง พัฒนาขึ้น และสามารถทำงานต่อไปได้อย่างเหมาะสม

ลูกชายมักยกตัวอย่าง HR และระบบการทำงานของบริษัทแห่งนี้ให้ครูฟังอยู่เสมอ แม้ภายหลังเขาจะออกไปทำงานเรือตามความฝันของตัวเองแล้วก็ตาม

สำหรับเขา ที่นี่เป็นหนึ่งในประสบการณ์การทำงานที่ดีที่สุด เพราะได้เรียนรู้ทั้งการทำงาน การแก้ปัญหา การทำงานร่วมกับผู้อื่น และการอยู่ในองค์กรที่มีระบบดูแลพนักงานอย่างชัดเจน

แล้วช่องว่างตรงกลางจะเล็กลงได้อย่างไร?

จากเรื่องราวนี้ ครูคิดว่าการเชื่อมโยงคนเข้ากับงานให้ดีขึ้น ต้องอาศัยความเข้าใจและการปรับตัวจากทั้งสองฝ่าย

สำหรับเด็กจบใหม่และผู้สมัครงาน

อย่าประเมินความสามารถของตัวเองจากวุฒิการศึกษาหรือประสบการณ์ตรงเพียงอย่างเดียว ลองสำรวจว่าตนเองมีความรู้ ทักษะ และคุณลักษณะอะไรที่งานต้องการ แล้วนำเสนอสิ่งเหล่านั้นด้วยหลักฐานจากสิ่งที่เคยทำจริง พร้อมเปิดใจเรียนรู้และพัฒนาความสามารถเพิ่มเติม

สำหรับ HR และองค์กร

ควรวิเคราะห์ให้ชัดว่าความสามารถใดจำเป็นต้องมีตั้งแต่เริ่มงาน และส่วนใดสามารถพัฒนาได้หลังเข้าทำงาน ปรับเกณฑ์คัดเลือกให้สอดคล้องกับลักษณะงานจริง และเตรียมระบบปฐมนิเทศ การสอนงาน การให้คำแนะนำ ตลอดจนการประเมินผลที่ช่วยให้พนักงานพัฒนาขึ้นได้

ขณะเดียวกัน องค์กรควรสื่อสารลักษณะงาน ความคาดหวัง ผลตอบแทน และสภาพการทำงานให้ชัดเจน เพื่อให้ผู้สมัครตัดสินใจได้ว่าตนเองเหมาะกับงานนั้นหรือไม่

เพราะการจ้างงานไม่ควรสิ้นสุดลงเพียงวันที่บริษัทได้คนมาทำงาน แต่ควรเป็นจุดเริ่มต้นของการพัฒนาคนให้สามารถทำงานและเติบโตไปพร้อมกับองค์กรได้

บทส่งท้าย

ครูไม่ได้ต้องการบอกว่าทุกบริษัทจำเป็นต้องมีสิ่งอำนวยความสะดวกเหมือนบริษัทที่ลูกชายเคยทำงาน หรือทุกองค์กรจะสามารถใช้วิธีเดียวกันได้ทั้งหมด เพราะแต่ละธุรกิจมีข้อจำกัดและลักษณะงานแตกต่างกัน

แต่สิ่งที่ทุกองค์กรควรถามตัวเอง คือ เรารู้จักงานที่ต้องการคนดีพอหรือยัง? เรารู้ชัดหรือไม่ว่าคนที่จะทำงานนั้นได้จำเป็นต้องมีความสามารถอะไรบ้าง? และเมื่อรับคนเข้ามาแล้ว เรามีระบบช่วยให้เขาเรียนรู้และพัฒนาตัวเองหรือไม่?

ในอีกด้านหนึ่ง ผู้สมัครเองก็ต้องเรียนรู้ที่จะมองเห็นคุณค่าของตนเอง และสื่อสารความสามารถให้สอดคล้องกับความต้องการของงาน

ช่องว่างระหว่างคนกับงานอาจไม่หายไปทั้งหมด แต่สามารถทำให้แคบลงได้ หากองค์กรรู้จักเลือกคนให้เหมาะกับงาน และพร้อมพัฒนาคน ขณะที่ผู้สมัครก็พร้อมเรียนรู้และพัฒนาตนเอง

เพราะท้ายที่สุดแล้ว เป้าหมายไม่ใช่เพียงการทำให้ตำแหน่งงานว่างได้รับการเติมเต็ม แต่คือการทำให้คนสามารถทำงานได้จริง เติบโตได้ และสร้างคุณค่าให้กับองค์กรในระยะยาว

ครูพี่ตุ้มยินดีแลกเปลี่ยนความคิดเห็นและเรียนรู้จากประสบการณ์ของทุกคนค่ะ

มาร่วมพูดคุย แลกเปลี่ยนมุมมอง และต่อยอดแนวคิดด้าน HROD ไปด้วยกันได้ที่ Facebook Page: HROD Consultant by “ครูพี่ตุ้ม”

 https://www.facebook.com/hrodconsultant.by.kru.P.TUM)