href='https://googleapis.com' rel='stylesheet' type='text/css'/> HROD consultant by ครูพี่ตุ้ม

วันอังคารที่ 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569

Onboarding: จากพนักงานใหม่สู่การเป็นคนทำงานที่พร้อมเติบโตไปกับองค์กร

สถานการณ์ที่พบได้จริงในหลายองค์กร คือ บริษัทคาดหวังว่าพนักงานใหม่ที่มีประสบการณ์และมีผลงานโดดเด่น ผ่านกระบวนการสัมภาษณ์มาอย่างมั่นใจ จะสามารถเริ่มทำงานได้ทันที

แต่ในมุมของพนักงานใหม่ อาจไม่ได้เป็นเช่นนั้นเสมอไป เพราะแม้จะมีประสบการณ์จากที่ทำงานเดิม แต่เมื่อเข้ามาอยู่ในองค์กรใหม่ ก็อาจยังไม่รู้ว่าจะเริ่มต้นงานอย่างไร ใครเป็นผู้ตัดสินใจ ใครเป็นผู้ให้คำปรึกษา วัฒนธรรมการทำงานเป็นอย่างไร แม้จะได้รับมอบหมายงานแล้ว ก็อาจยังไม่เข้าใจระบบงานและเครื่องมือขององค์กร ที่สำคัญคือไม่กล้าสอบถามเมื่อเกิดข้อสงสัย

ผลที่ตามมาอาจเป็นการทำงานไม่ได้ตามความคาดหวัง ไม่ผ่านการทดลองงาน หรือพนักงานตัดสินใจลาออก ทั้งที่องค์กรต้องใช้เวลาและทรัพยากรไม่น้อยในการสรรหาและคัดเลือกคนเข้ามา

ปัญหาที่เกิดขึ้นอาจไม่ได้หมายความว่าพนักงานใหม่ไม่มีความสามารถ หรือองค์กรสรรหาคนผิดเสมอไป แต่อาจเป็นเพราะองค์กรคาดหวังให้คนที่เพิ่งเข้ามาทำงานสามารถปรับตัวและทำงานได้ทันที โดยยังไม่ได้เตรียมความพร้อมหรือให้การสนับสนุนอย่างเป็นระบบ

ดังนั้น การรับพนักงานใหม่จึงไม่ควรสิ้นสุดเพียงวันที่เซ็นสัญญาจ้างหรือวันแรกที่เข้าทำงาน แต่ควรมีกระบวนการที่ช่วยให้พนักงานเรียนรู้ เข้าใจ และปรับตัวเข้ากับองค์กรได้ กระบวนการนี้เรียกว่า Onboarding

Onboarding คืออะไร

Onboarding คือ กระบวนการเตรียมความพร้อมและสนับสนุนพนักงานใหม่ ตั้งแต่ก่อนเริ่มงานไปจนถึงช่วงที่สามารถปรับตัว เข้าใจบทบาทหน้าที่ ทำงานร่วมกับทีม และปฏิบัติงานได้อย่างมั่นใจ

Onboarding ไม่ใช่เพียงการปฐมนิเทศหรือแจกคู่มือให้พนักงานใหม่ แต่เป็นกระบวนการเรียนรู้และปรับตัวที่ต้องอาศัยความร่วมมือจาก HR หัวหน้างาน และเพื่อนร่วมงาน


Onboarding มี 4 ระยะ

ระยะ

สิ่งที่องค์กรควรทำ

ผลที่ต้องการ

1. Pre-boarding

ติดต่อก่อนเริ่มงาน แจ้งข้อมูล เตรียมสถานที่ อุปกรณ์ และเอกสาร

พนักงานมีความพร้อมก่อนเริ่มงาน

2. First Day

ต้อนรับ ปฐมนิเทศ แนะนำทีม หัวหน้างาน และกฎระเบียบ

รู้จักองค์กรและบุคคลที่ต้องทำงานด้วย

3. First Weeks /   Months

สอนงาน มอบหมายงาน จัดพี่เลี้ยง และกำหนดเป้าหมายการเรียนรู้

เข้าใจงานและเริ่มปฏิบัติงานได้

4. Follow-up & Integration

ติดตามผล ให้ Feedback ประเมินความเข้าใจและความก้าวหน้า

ปรับตัวและทำงานร่วมกับทีมได้อย่างมั่นใจ

ระยะเวลาของ Onboarding ไม่จำเป็นต้องสิ้นสุดภายใน 90 วันเสมอไป เพราะแต่ละตำแหน่งมีความซับซ้อนและใช้เวลาเรียนรู้งานแตกต่างกัน บางตำแหน่งอาจต้องใช้เวลาหลายเดือนกว่าจะเข้าใจระบบงานและสามารถปฏิบัติงานได้อย่างเต็มที่

เรียนรู้แนวคิด Onboarding จากประสบการณ์ของนักเรียนเดินเรือ

เมื่อมองย้อนกลับไปจากประสบการณ์ของลูกชายที่เข้าเรียนในศูนย์ฝึกพาณิชย์นาวี กรมเจ้าท่า (พน.) ซึ่งได้เล่าไว้ในบทความชุด “กว่าจะเป็นสุภาพบุรุษนักเดินเรือ” จะเห็นว่าการเปลี่ยนผ่านจากชีวิตนักเรียนมัธยมปลายไปสู่การเรียนและฝึกฝนเพื่อเป็นคนประจำเรือ มีองค์ประกอบหลายอย่างที่สามารถนำมาเทียบเคียงกับแนวคิด Onboarding ได้

แม้บริบทของการเป็นนักเรียนเดินเรือจะแตกต่างจากการเริ่มทำงานในองค์กร แต่สิ่งที่น่าสนใจคือ การเปลี่ยนผ่านไปสู่บทบาทใหม่ไม่ได้เกิดขึ้นจากการเรียนรู้เนื้อหาวิชาเพียงอย่างเดียว หากยังต้องเตรียมความพร้อม ปรับวิถีชีวิต เรียนรู้กฎระเบียบ และรู้จักขอความช่วยเหลือจากบุคคลที่มีบทบาทแตกต่างกันด้วย

1. การเตรียมความพร้อมก่อนเข้าเรียน

ก่อนเริ่มชีวิตนักเรียนเดินเรือ มีการเตรียมตัวเพื่อเข้าสู่การเรียนและสภาพแวดล้อมใหม่ ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนผ่านจากชีวิตนักเรียนมัธยมปลายไปสู่ชีวิตนักเรียนเดินเรือ

2. การปรับเปลี่ยนวิถีชีวิต

การเปลี่ยนแปลงไม่ได้จำกัดอยู่แค่เรื่องการเรียน แต่รวมถึงการปรับตัวตั้งแต่เวลาตื่นนอน การแต่งกาย การกินอยู่ การปฏิบัติตามกฎระเบียบ ไปจนถึงวิธีคิด เพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับการทำงานบนเรือเดินสมุทรในอนาคต

3. การมีพี่เลี้ยงและผู้ช่วยแนะนำที่มีบทบาทแตกต่างกัน

นักเรียนใหม่มีรุ่นพี่ห้องคอยแนะนำเรื่องการใช้ชีวิต การกินอยู่ และการปรับตัวในห้องพัก ขณะเดียวกันก็มี “นายตอน” ซึ่งเป็นรุ่นพี่ที่ได้รับมอบหมายให้ช่วยดูแลระเบียบวินัย ความสะอาด และประสานงานถ่ายทอดคำแนะนำจากครูฝึก

การมีรุ่นพี่ที่ช่วยดูแลในเรื่องต่าง ๆ ทำให้นักเรียนใหม่มีคนให้ปรึกษาและเรียนรู้จากประสบการณ์ของรุ่นพี่ ไม่ต้องเผชิญกับสภาพแวดล้อมใหม่เพียงลำพัง

4. การเรียนรู้กฎ ระเบียบ และการอยู่ร่วมกัน

การใช้ชีวิตใน พน. มีกฎระเบียบและกิจกรรมที่ต้องปฏิบัติร่วมกัน นักเรียนจึงต้องเรียนรู้ทั้งหน้าที่ของตนเอง การเคารพกติกา และการอยู่ร่วมกับผู้อื่นในสภาพแวดล้อมที่ไม่คุ้นเคย

5. การเรียนรู้ผ่านการฝึกและกิจกรรมภาคปฏิบัติ

นอกจากการเรียนในห้องเรียน นักเรียนยังต้องเข้าร่วมกิจกรรมและฝึกปฏิบัติ เพื่อเรียนรู้จากการลงมือทำจริง ซึ่งช่วยให้เกิดความเข้าใจและพัฒนาความพร้อมสำหรับการเรียนในระดับต่อไป

การผ่านปี 1 และขึ้นสู่ปี 2 จึงเป็นอีกหนึ่งจุดเปลี่ยนสำคัญที่สะท้อนว่านักเรียนได้ผ่านช่วงเริ่มต้นของการปรับตัว และพร้อมเข้าสู่การเรียนรู้และความรับผิดชอบในระดับที่สูงขึ้น

จากประสบการณ์สู่แนวคิด HRD

สิ่งที่ลูกชายพบที่ พน.

แนวคิด HRD ที่สะท้อน

  •     รุ่นพี่ห้องแนะนำการใช้ชีวิต

      Buddy / Peer Support

  •     นายตอนดูแลระเบียบและประสานงาน

      Peer Leadership / Student Leadership

  •     เรียนรู้กฎ ระเบียบ และการอยู่ร่วมกัน

      Organizational Socialization

  •     การฝึกและกิจกรรมภาคปฏิบัติ

      Learning by Doing

  •     การปรับตัวกับชีวิตที่ไม่คุ้นเคย

      Adaptability

ประสบการณ์เหล่านี้ทำให้เห็นว่า การเปลี่ยนผ่านไปสู่บทบาทใหม่ต้องอาศัยมากกว่าการให้ข้อมูลหรือการสอนงาน แต่ต้องมีทั้งการเตรียมความพร้อม การสนับสนุนจากคนรอบข้าง และโอกาสในการเรียนรู้เพื่อให้สามารถปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมใหม่ได้

สรุป: สรรหาคนเก่งแล้ว ต้องเตรียมให้พร้อมทำงานด้วย

การสรรหาพนักงานที่มีคุณสมบัติเหมาะสมและผ่านกระบวนการคัดเลือกมาอย่างดี ไม่ได้หมายความว่าพนักงานจะสามารถทำงานได้ทันที

องค์กรจึงควรให้ความสำคัญกับ Onboarding เพื่อช่วยให้พนักงานใหม่เข้าใจบทบาทหน้าที่ เรียนรู้ระบบงาน ปรับตัวเข้ากับวัฒนธรรมองค์กร และสามารถทำงานร่วมกับผู้อื่นได้

Onboarding ที่ดีไม่ใช่เพียงทำให้พนักงานใหม่รู้จักองค์กร แต่ต้องช่วยให้เขาเรียนรู้ ปรับตัว และเติบโตไปกับองค์กรได้ด้วย โดยต้องอาศัยความร่วมมือจาก 3 ฝ่ายหลัก

·         HR — ออกแบบและประสานกระบวนการ Onboarding

·         หัวหน้างาน — สอนงาน กำหนดเป้าหมาย และติดตามความก้าวหน้า

·         พี่เลี้ยงและทีมงาน — ให้คำแนะนำ ช่วยเหลือ และสร้างความสัมพันธ์ในการทำงาน

ผลที่ต้องการ:

พนักงานใหม่เข้าใจบทบาท ปรับตัวได้ เรียนรู้งาน และทำงานร่วมกับผู้อื่นได้อย่างมั่นใจ พร้อมที่จะพัฒนาตนเองและเติบโตไปกับองค์กร

วันอาทิตย์ที่ 15 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569

HR อย่าเพิ่งรีบแก้ปัญหาคน… ถ้ายังไม่ได้หาต้นเหตุของปัญหา จากเรื่องจริงคนเรือ… สู่บทเรียน HROD ในองค์กร

 


จากเรื่องจริงคนเรือ… สู่บทเรียน HROD ในองค์กร

หากใครได้ติดตามซีรีส์ 4 ตอนก่อนหน้านี้ เรื่อง “เด็กจบใหม่หางานยาก VS HR หาคนทำงานยาก” คงได้เห็นเรื่องราวของลูกชายครู ซึ่งจบการศึกษาจากศูนย์ฝึกนักเรียนพาณิชย์นาวี กรมเจ้าท่า แต่ต้องเผชิญกับความยากลำบากในการหางานบกระหว่างรอตั๋วเรือและจังหวะที่จะได้ลงเรือจริง


ในช่วงเวลานั้น ครูได้นำแนวคิด HROD มาประยุกต์ใช้เพื่อช่วยให้เขามองเห็นศักยภาพของตนเองชัดขึ้น

เราเริ่มจากการวิเคราะห์ Competency Gap โดยนำทักษะและความสามารถที่เขามีจริงมาเปรียบเทียบกับคุณสมบัติที่งานต้องการ จากนั้นจึงปรับ Resume ให้สื่อสารจุดแข็งได้ตรงกับลักษณะงาน และมองหาโอกาสที่เขาจะนำทักษะเดิมไปใช้ พร้อมเรียนรู้ทักษะใหม่เพิ่มเติม

ในที่สุด เขาได้ทำงานในตำแหน่ง English Customer Service กับบริษัทอเมริกันแห่งหนึ่ง ซึ่งมีระบบ HR และกระบวนการดูแลพนักงานใหม่ที่ช่วยสนับสนุนการเรียนรู้งานและการปรับตัว

เรื่องนี้ทำให้ครูเห็นชัดขึ้นว่า การได้งานไม่ได้ขึ้นอยู่กับว่าเรามีคุณสมบัติตรงกับงานทุกข้ออยู่แล้วหรือไม่เท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับการรู้จักศักยภาพของตนเอง การพัฒนาส่วนที่ยังขาด และโอกาสในการเรียนรู้เมื่อได้ลงมือทำงานจริงด้วย


เมื่อคนได้รับโอกาสที่เหมาะสม และมีการสนับสนุนที่สอดคล้องกับสิ่งที่ต้องเรียนรู้ ศักยภาพที่มีอยู่ก็อาจได้รับการนำออกมาใช้ได้มากขึ้น


จากประสบการณ์นี้ ครูจึงย้อนกลับมาคิดถึงปัญหาที่ HR หลายคนพบในองค์กรว่า บางครั้งเราให้ความสำคัญกับการแก้ไขตัวบุคคลมากเกินไป จนลืมตรวจสอบว่ามีปัจจัยอื่นใดกำลังส่งผลต่อปัญหานั้นอยู่บ้าง


ปัญหาหนักอกของ HR: เมื่อทุกปัญหาถูกส่งมาให้แก้ที่คน


จากประสบการณ์กว่า 25 ปีในการทำงานกับองค์กรหลากหลายสัญชาติ รวมถึงงานที่ปรึกษาอิสระและการเป็นวิทยากรด้าน HROD ครูมีโอกาสได้พูดคุยกับ HR หลายระดับ โดยเฉพาะน้อง ๆ HR รุ่นใหม่ที่ต้องการพัฒนางานให้เกิดคุณค่ามากกว่าการทำงานประจำวันให้เสร็จไป

หลายครั้ง ปัญหาไม่ได้เกิดจากการที่ HR ไม่ตั้งใจทำงานหรือไม่มีความสามารถ แต่เกิดจากข้อจำกัดในการบริหารจัดการและระบบการทำงานที่ทำให้ HR ไม่สามารถใช้เวลาไปกับบทบาทที่ควรทำได้อย่างเต็มที่

ตัวอย่างปัญหาที่พบได้ในบางองค์กร ได้แก่

·         งานล้น งานฝาก และงานด่วน: งานเฉพาะหน้าจำนวนมากเบียดเวลาที่ควรใช้กับการวางแผนและพัฒนาคน

·         งานกระจุกอยู่ที่บางคน: ภาระงานไม่สมดุล แต่แนวทางแก้ไขกลับเป็นเพียงการขอให้ทุกคนช่วยกันไปก่อน โดยยังไม่ได้ตรวจสอบปริมาณงานและความรับผิดชอบอย่างจริงจัง

·         การเลื่อนตำแหน่งก่อนความพร้อม: เมื่อมีการแต่งตั้งคนขึ้นสู่ตำแหน่งใหม่ จึงค่อยให้ HR ปรับ Job Description (JD) ให้สอดคล้องกับตำแหน่งที่เกิดขึ้นแล้ว

·         งานธุรการเบียดบังงานเชิงพัฒนา: HR ต้องใช้เวลาส่วนใหญ่กับเอกสารและงานประจำ จนมีเวลาจำกัดสำหรับการวิเคราะห์และพัฒนาระบบ

·         การยึดติดกับระบบอาวุโสหรือการรวมศูนย์อำนาจ: คนทำงานอาจมีพื้นที่จำกัดในการเสนอความคิดเห็น ทดลองวิธีใหม่ หรือมีส่วนร่วมในการตัดสินใจ

·         การไม่เปิดรับ WFH หรือ Hybrid Work: หากองค์กรยังใช้เวลาอยู่ในสำนักงานเป็นตัวแทนของผลงาน โดยไม่ได้พิจารณาลักษณะงานและผลลัพธ์อย่างเหมาะสม ก็อาจพลาดโอกาสในการออกแบบวิธีทำงานที่มีประสิทธิภาพกว่าเดิม


ตัวอย่างเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าทุกองค์กรมีปัญหาเหมือนกัน แต่สะท้อนให้เห็นว่า ก่อนจะสรุปว่าพนักงานหรือ HR ทำงานไม่มีประสิทธิภาพ เราควรตรวจสอบเงื่อนไขแวดล้อมที่เกี่ยวข้องด้วย


เมื่อเกิดปัญหา เรามักเลือกวิธีแก้แบบใด?

ในสถานการณ์จริง เราอาจพบการตอบสนองที่คุ้นเคย เช่น

·         พนักงานลาออกจำนวนมาก → เร่งสรรหาคนมาทดแทน

·         พนักงานที่มีผลงานดีต้องการลาออก → พิจารณาปรับเงินเดือนเพื่อรักษาพนักงานไว้

·         ผลงานต่ำกว่าที่คาดหวัง → ส่งพนักงานเข้าอบรม

·         หัวหน้าไม่พอใจลูกน้อง → ส่งพนักงานมาคุยกับ HR เพื่อปรับทัศนคติ


วิธีเหล่านี้ไม่ได้ผิดเสมอไป เพราะบางสถานการณ์อาจต้องใช้การสรรหา การปรับค่าตอบแทน การฝึกอบรม หรือการให้คำแนะนำจริง ๆ

แต่คำถามที่ควรถามก่อนลงมือคือ


“เรามีข้อมูลเพียงพอแล้วหรือยังว่า ปัญหานี้เกิดจากอะไร และวิธีแก้ที่กำลังจะเลือกตรงกับสาเหตุจริงหรือไม่?”

ตัวอย่างเช่น หากพนักงานทำงานล่าช้า สาเหตุอาจเป็นเพราะยังขาดทักษะ แต่ก็อาจเกิดจากขั้นตอนอนุมัติที่ซ้ำซ้อน การมอบหมายงานไม่ชัดเจน ปริมาณงานเกินกำลัง หรือการรอข้อมูลจากหน่วยงานอื่น

หากเราเลือกส่งพนักงานไปอบรมทันที โดยยังไม่ได้ตรวจสอบสาเหตุ ก็อาจเสียทั้งเวลาและทรัพยากร โดยที่ปัญหาหลักยังคงอยู่

นี่คือเหตุผลที่ HR ควรเริ่มจากการวิเคราะห์ปัญหา ก่อนเลือกเครื่องมือหรือมาตรการแก้ไข


Mind Map แม่บท HROD: มองคน งาน ระบบ และองค์กรให้ครบทุกมิติ

HROD หรือ Human Resource and Organization Development เป็นกรอบการทำงานที่ช่วยให้เราพิจารณาความเชื่อมโยงระหว่างการบริหารคน การพัฒนาคน และการพัฒนาองค์กร ไม่ใช่มองเพียงว่าพนักงานคนใดควรได้รับการอบรม หรือควรใช้กฎระเบียบข้อใดมาควบคุมพฤติกรรม

สำหรับการจัดหมวดความรู้ HROD ของครูพี่ตุ้ม เราแบ่งเนื้อหาออกเป็น 4 กลุ่มหลัก เพื่อให้ผู้อ่านสามารถติดตามและต่อยอดความรู้ได้เป็นระบบ



1. OD — Organization Development (การพัฒนาองค์กร)

มองภาพรวมขององค์กร ตั้งแต่โครงสร้าง วัฒนธรรม สายการบังคับบัญชา กระบวนการทำงาน ไปจนถึงความสามารถขององค์กรในการปรับตัวและขับเคลื่อนไปสู่เป้าหมาย


2. HRM — Human Resource Management (การบริหารทรัพยากรมนุษย์)

มองระบบการบริหารคน เช่น การวางแผนกำลังคน การสรรหา การบริหารค่าตอบแทน การบริหารผลการปฏิบัติงาน และการรักษาพนักงาน โดยพิจารณาว่าระบบเหล่านี้สนับสนุนเป้าหมายขององค์กรและการทำงานของคนได้เหมาะสมหรือไม่


3. HRD — Human Resource Development (การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์)

มองการพัฒนาสมรรถนะและทักษะ การเรียนรู้ การเตรียมความพร้อมสำหรับบทบาทใหม่ การพัฒนาเส้นทางอาชีพ ตลอดจนการสนับสนุนให้บุคลากรนำศักยภาพของตนเองมาใช้ได้อย่างเต็มที่


4. เรื่องเล่า HR — HR Stories

ถอดบทเรียนจากเหตุการณ์จริง ทั้งกรณีที่ประสบความสำเร็จและกรณีที่พบอุปสรรค เพื่อนำมาวิเคราะห์ว่าเกิดอะไรขึ้น มีปัจจัยใดเกี่ยวข้อง และเราสามารถเรียนรู้อะไรเพื่อนำไปปรับใช้ในงาน HR และ HROD

ทั้ง 4 หมวดมีขอบเขตที่เกี่ยวข้องและเชื่อมโยงกันได้ การจัดหมวดนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อช่วยให้เรียนรู้และค้นหาเนื้อหาได้สะดวก ไม่ได้หมายความว่าแต่ละหมวดแยกขาดจากกันโดยสิ้นเชิง


ก่อนสรุปว่า “คนมีปัญหา” ลองสำรวจ 4 ปัจจัยนี้ก่อน

เมื่อเกิดปัญหาในองค์กร ครูอยากชวนให้ HR ถอยออกมาหนึ่งก้าว แล้วสำรวจปัจจัยที่อาจเกี่ยวข้อง 4 ด้านต่อไปนี้

1. โครงสร้างองค์กร (Structure)

·         บทบาทและความรับผิดชอบของแต่ละตำแหน่งชัดเจนหรือไม่?

·         ผู้ปฏิบัติงานมีอำนาจตัดสินใจเพียงพอกับความรับผิดชอบหรือไม่?

·         งานบางส่วนซ้ำซ้อน ตกหล่น หรือไม่มีผู้รับผิดชอบหลักหรือไม่?

2. ระบบการบริหารจัดการ (Management System)

·         เป้าหมายที่กำหนดสอดคล้องกับทรัพยากรและความสามารถที่มีหรือไม่?

·         การมอบหมายงาน การติดตาม และการประเมินผลงานมีความชัดเจนหรือไม่?

·         หัวหน้ามีการให้ข้อมูลย้อนกลับและสนับสนุนการทำงานอย่างเหมาะสมหรือไม่?

3. กระบวนการทำงาน (Process)

·         ขั้นตอนการทำงานซ้ำซ้อนหรือมีจุดรอคอยที่ทำให้งานล่าช้าหรือไม่?

·         มีขั้นตอนใดที่ต้องรอการอนุมัติหรือข้อมูลจากหลายฝ่ายมากเกินไปหรือไม่?

·         ผู้เกี่ยวข้องเข้าใจลำดับงานและความรับผิดชอบของตนเองตรงกันหรือไม่?

4. การสื่อสาร (Communication)

·         คนทำงานเข้าใจเป้าหมายและความคาดหวังตรงกันหรือไม่?

·         ข้อมูลที่จำเป็นส่งถึงผู้เกี่ยวข้องครบถ้วนและทันเวลาหรือไม่?

·         ผู้ปฏิบัติงานเข้าใจเหตุผลของการเปลี่ยนแปลงและมีโอกาสซักถามหรือไม่?


การสำรวจทั้ง 4 ด้านนี้เป็นจุดเริ่มต้นในการตั้งสมมติฐาน ไม่ใช่ข้อสรุปว่าปัญหาต้องเกิดจากด้านใดด้านหนึ่งเสมอไป ในบางกรณี ปัญหาอาจเกี่ยวข้องกับหลายปัจจัยพร้อมกัน และยังต้องพิจารณาทักษะ ความรู้ หรือพฤติกรรมของบุคคลร่วมด้วย


5 คำถามเช็กลิสต์สำหรับ HR ยุคใหม่

ก่อนตัดสินใจเลือกวิธีแก้ปัญหา ลองใช้คำถาม 5 ข้อนี้เป็นจุดเริ่มต้นของการวิเคราะห์

1. ปัญหาที่เกิดขึ้นจริงคืออะไร?

แยกข้อเท็จจริงออกจากความคิดเห็นและอารมณ์ เช่น แทนที่จะบอกว่า “พนักงานไม่มีความรับผิดชอบ” ลองระบุพฤติกรรมหรือเหตุการณ์ที่สังเกตได้ เช่น งานส่งล่าช้ากว่ากำหนดกี่ครั้ง และส่งผลต่อใครบ้าง

2. ปัญหานี้อาจเกิดจากคน ระบบ หรือหลายปัจจัยร่วมกัน?

ตรวจสอบว่าผู้ปฏิบัติงานมีความรู้และทักษะเพียงพอหรือไม่ พร้อมกับพิจารณาการมอบหมายงาน ทรัพยากร กระบวนการ และการสนับสนุนจากผู้เกี่ยวข้อง

3. โครงสร้าง บทบาท และอำนาจหน้าที่ชัดเจนหรือไม่?

หากคนรับผิดชอบงานแต่ไม่มีอำนาจตัดสินใจ หรือมีหลายคนเข้าใจว่าผู้อื่นเป็นผู้รับผิดชอบ อาจต้องแก้ไขการออกแบบงานและความชัดเจนของบทบาท

4. กระบวนการทำงานมีจุดติดขัดตรงไหน?

ลองไล่ขั้นตอนตั้งแต่ต้นจนจบ เพื่อค้นหาจุดรอคอย งานซ้ำซ้อน การส่งต่องานที่ไม่ชัดเจน หรือข้อจำกัดที่ทำให้คนทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ

5. คนที่เกี่ยวข้องเข้าใจข้อมูล เป้าหมาย และความคาดหวังตรงกันหรือไม่?

บางครั้งผู้บริหาร หัวหน้า และผู้ปฏิบัติงานอาจเข้าใจคำว่า “งานสำเร็จ” ไม่เหมือนกัน การพูดคุยให้เห็นข้อมูลและความคาดหวังที่ตรงกันจึงเป็นส่วนสำคัญของการแก้ปัญหา


จากคำถาม สู่การลงมือแก้ปัญหา

เมื่อได้คำตอบเบื้องต้นแล้ว HR ควรดำเนินการต่ออย่างเป็นขั้นตอน

1.       รวบรวมหลักฐาน: ตรวจสอบข้อมูล เหตุการณ์ และผลกระทบที่เกิดขึ้นจริง

2.       วิเคราะห์สาเหตุ: พิจารณาความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยต่าง ๆ แทนการสรุปจากความรู้สึกหรือข้อมูลเพียงด้านเดียว

3.       เลือกวิธีแก้ให้ตรงจุด: อาจเป็นการพัฒนาทักษะ ปรับบทบาท ปรับกระบวนการ สนับสนุนหัวหน้า หรือปรับระบบบริหารจัดการ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับสาเหตุที่พบ

4.       ติดตามผล: ตรวจสอบว่าปัญหาลดลงหรือไม่ และมีผลกระทบอื่นเกิดขึ้นตามมาหรือเปล่า หากผลยังไม่เป็นไปตามที่คาด ควรกลับมาทบทวนการวิเคราะห์อีกครั้ง


เครื่องมือที่ใช้ก็แตกต่างกันได้ตามโจทย์ เช่น การวิเคราะห์สาเหตุราก (Root Cause Analysis) การทำแผนผังกระบวนการ (Process Mapping) การวิเคราะห์งาน (Job Analysis) หรือการวิเคราะห์สมรรถนะ (Competency Analysis) ไม่จำเป็นต้องใช้ทุกเครื่องมือในทุกกรณี


สรุป: เปลี่ยนจาก “คนจัดการคน” เป็น “ผู้ออกแบบระบบการทำงานที่เอื้อต่อคน”


สำหรับครู การทำงานแบบ HROD ไม่ได้เริ่มต้นด้วยคำถามเพียงว่า

“เราจะพัฒนาคนอย่างไร?”

แต่ควรเริ่มจากคำถามว่า

“ปัญหานี้เกิดจากอะไร และปัจจัยด้านคน งาน และระบบองค์กรกำลังส่งผลต่อกันอย่างไร?”

เพราะบางครั้ง พนักงานอาจมีส่วนทำให้เกิดปัญหาจริง แต่บางครั้งเขาก็กำลังทำงานภายใต้ข้อจำกัดที่ทำให้ทำงานได้ไม่เต็มความสามารถเช่นกัน

หน้าที่ของ HR จึงไม่ใช่การรีบตัดสินว่าใครผิด หรือรีบเลือกเครื่องมือที่คุ้นเคยมาใช้ แต่คือการทำความเข้าใจสถานการณ์จากข้อมูลให้รอบด้าน แล้วร่วมกับผู้เกี่ยวข้องออกแบบวิธีแก้ไขที่เหมาะสม

เมื่อเราแก้ปัญหาได้ตรงสาเหตุ โอกาสที่ปัญหาเดิมจะลดลงอย่างยั่งยืนก็มีมากขึ้น และ HR จะสามารถขยับจากการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า ไปสู่การมีส่วนร่วมพัฒนาระบบการทำงานและองค์กรได้มากขึ้นด้วย


ในบทความต่อ ๆ ไป ครูพี่ตุ้มจะค่อย ๆ ชวนผู้อ่านสำรวจแนวคิดและเครื่องมือในแต่ละหมวด ทั้ง OD, HRM, HRD และเรื่องเล่า HR โดยนำประสบการณ์จริงมาเชื่อมกับวิธีคิดและแนวทางที่สามารถนำไปปรับใช้กับงานของตนเองได้

เพราะการพัฒนาคนและองค์กรไม่ได้เริ่มจากการหาคนผิดเสมอไป แต่อาจเริ่มจากการตั้งคำถามให้ถูกต้อง และเปิดใจมองสิ่งที่เราอาจยังมองไม่เห็น


ครูพี่ตุ้มอยากชวนแลกเปลี่ยนค่ะ

หากวันหนึ่งผู้บริหารเดินมาบอก HR ว่า “คนมีปัญหา ช่วยไปจัดการให้หน่อย” คุณจะเริ่มตรวจสอบเรื่องใดเป็นอันดับแรก?

ร่วมแบ่งปันมุมมองและประสบการณ์กันได้ที่ HROD Consultant by “ครูพี่ตุ้ม” ค่ะ

วันพฤหัสบดีที่ 12 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569

กว่าจะเป็นสุภาพบุรุษนักเดินเรือ (4) หนึ่งปีบนเรือ: ประสบการณ์ที่หล่อหลอมคนเรือ (2)

 1–4 เดือนแรก: จาก Cadet สู่ผู้ช่วยกลาสีเรือ

ช่วง 3–4 เดือนแรก การฝึกภาคปฏิบัติงาน ผมได้รับมอบหมายให้เรียนรู้งานพื้นฐานบนดาดฟ้าเรือ เรียกได้ว่าแทบทุกงานต้องเริ่มต้นจากการเป็นผู้ช่วยกลาสีเรือ

งานหนึ่งที่ผมต้องทำใจและสวดมนต์ระลึกถึงคุณพระคุณเจ้าอยู่บ่อย ๆ คือ งานล้างถังสินค้าและระบบที่เกี่ยวข้องกับการทำงานในที่อับอากาศ

ผมยอมรับว่ากังวลและเครียดมาก แต่ก็หลีกเลี่ยงไม่ได้ที่จะต้องเรียนรู้กระบวนการทำงาน เพราะการล้างถังสินค้าเป็นงานสำคัญของเรือบรรทุกน้ำมันและสารเคมี (Tanker) และเป็นหนึ่งในความรู้ที่ผมต้องเรียนรู้เพื่อเตรียมตัวสำหรับการเป็นนายประจำเรือในอนาคต

ในฐานะ Cadet ผมไม่ได้รับอนุญาตให้เข้าไปปฏิบัติงานเสี่ยงอันตรายตามลำพัง แต่จะเรียนรู้และช่วยงานภายใต้การควบคุมดูแลของต้นเรือ สรั่งเรือ และผู้รับผิดชอบงานในแต่ละส่วน โดยต้องปฏิบัติตามมาตรการความปลอดภัยของเรืออย่างเคร่งครัด

ในระหว่างที่มีผู้ปฏิบัติงานอยู่ภายในถัง ผมได้รับมอบหมายให้ทำหน้าที่เฝ้าถัง โดยต้องประจำอยู่บริเวณทางเข้าถัง ตรวจสอบรายชื่อผู้ที่ลงไปปฏิบัติงาน บันทึกเวลาเข้า–ออก และติดต่อสื่อสารกับผู้ที่อยู่ภายในถังทุก 5–10 นาทีตามขั้นตอนที่กำหนด

3/O สอนผมไว้ชัดเจนว่า

“ถ้าโทรลงไปแล้วไม่มีคนตอบ หรือเห็นว่ามีเหตุผิดปกติเกิดขึ้นในถัง เอ็งอย่ากระโดดลงไปช่วยเอง ตั้งสติ แล้วรีบแจ้งทีมกู้ภัยฉุกเฉิน เข้าใจไหม”

คำสอนนี้ทำให้ผมเข้าใจว่า หน้าที่เฝ้าถังไม่ได้มีเพียงการคอยติดต่อกับผู้ที่อยู่ภายใน แต่ยังต้องมีสติและรู้วิธีรับมือเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน การเข้าไปช่วยเหลือโดยไม่มีความพร้อมหรือไม่มีอุปกรณ์ที่ถูกต้อง อาจทำให้เกิดผู้ประสบเหตุเพิ่มขึ้นอีกคนได้

ผมไม่ได้เรียนรู้เพียงการเฝ้าดูการล้างถังเท่านั้น แต่ยังได้เห็นระบบท่อ (Piping System) และระบบปั๊มของเรือ Tanker อย่างใกล้ชิดด้วย ตั้งแต่การเข้าร่วมประชุม Toolbox Meeting เพื่อรับทราบแผนงานและอันตรายที่อาจเกิดขึ้น การช่วย เตรียมอุปกรณ์และต่อสายต่าง ๆ บนดาดฟ้า การช่วยยกและหย่อนเครื่องล้างถังแบบเคลื่อนที่ (Portable Tank Cleaning Machine หรือ Butterworth) ตลอดจนเรียนรู้เรื่องวาล์วและระบบท่อจากผู้มีประสบการณ์

งานเหล่านี้ทำให้ผมเริ่มเข้าใจว่า การล้างถังสินค้าไม่ได้เป็นเพียงการฉีดน้ำทำความสะอาด แต่ยังเกี่ยวข้องกับระบบท่อ ปั๊ม การควบคุมการไหลของน้ำ และการจัดการของเสียที่เกิดจากกระบวนการล้างถังด้วย

ผมยังได้เรียนรู้ขั้นตอนการตรวจสอบถังและการเช็ดแห้ง (Mopping) รวมถึงการเก็บตัวอย่างและทดสอบความสะอาดของผนังถัง (Wall-Wash Test) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการตรวจสอบความพร้อมของถังก่อนรับสินค้าชนิดใหม่

ระหว่างการทำงาน ผมยังได้รับมอบหมายให้ช่วยเฝ้าระวังบริเวณทางเข้าถัง จดบันทึกรายชื่อผู้ปฏิบัติงานและเวลาเข้า-ออก รวมถึงติดต่อสื่อสารกับผู้ที่อยู่ภายในตามวิธีการและข้อกำหนดของเรือ สิ่งหนึ่งที่ผมต้องจำให้ขึ้นใจคือ หากเกิดเหตุฉุกเฉิน ห้ามเข้าไปช่วยผู้ประสบเหตุด้วยตัวเองโดยพลการ แต่ต้องแจ้งผู้รับผิดชอบและทีมกู้ภัยให้ดำเนินการตามแผนฉุกเฉินของเรือ

เมื่อเข้าสู่ช่วงเดือนที่ 4 หลังจากผู้รับผิดชอบประเมินความพร้อมและอนุญาตตามขั้นตอนความปลอดภัยแล้ว ผมจึงได้รับโอกาสให้เข้าไปในถังพร้อมกับสรั่งเรือ เพื่อเรียนรู้การตรวจสอบสภาพโครงสร้างภายใน จุดบกพร่อง รอยแตกร้าว และระดับการเกิดสนิม

อีกเรื่องที่ผมต้องฝึกให้คุ้นเคยคือการสวมใส่และใช้งานถังอากาศ SCBA (Self-Contained Breathing Apparatus) ซึ่งเป็นอุปกรณ์สำคัญในการปฏิบัติงานบางประเภทและการรับมือเหตุฉุกเฉิน

งานเคาะสนิมและทาสี: บทเรียนจากงานที่ใช้ทั้งแรงกายและความอดทน

นอกจากงานเกี่ยวกับถังสินค้าแล้ว ยังมีอีกงานหนึ่งที่ผมไม่เคยคิดว่าจะต้องใช้แรงและความอดทนมากขนาดนี้ นั่นคือ งานเคาะสนิมและทาสีตัวเรือภายนอก

เป็นงานที่ต้องทำกลางแดดจ้า ใช้ค้อนเคาะสนิมและเครื่องมือที่เหมาะสมเพื่อกำจัดสนิมออกจากพื้นผิวเหล็ก จากนั้นใช้แปรงลวดทำความสะอาด เช็ดคราบสกปรก ก่อนเตรียมพื้นผิวและลงสีใหม่

ช่วงแรกผมทำงานได้ช้ามาก เหนื่อยง่าย มือแตกพองจนระบม สรั่งก็ดุบ่อย เพราะผมยังจับจังหวะการใช้ค้อนและเครื่องมือลมไม่ถูกต้อง อีกทั้งยังผสมสีไม่เก่งอีกด้วย

ผมต้องเรียนรู้การใช้เครื่องมือหลายชนิด ทั้งค้อนเคาะสนิม แปรงลวด และเครื่องมือที่ใช้ระบบลม รวมถึงการเตรียมอุปกรณ์และตรวจสอบความพร้อมก่อนใช้งาน

เรื่องความปลอดภัยก็เป็นสิ่งที่ต้องเรียนรู้ควบคู่กันไป ไม่ว่าจะเป็นการสวมใส่อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล (PPE) เช่น แว่นตานิรภัย หน้ากากป้องกันฝุ่น ที่อุดหู และถุงมือ เพราะงานเคาะสนิมมีเศษสนิมและฝุ่นกระเด็นอยู่ตลอดเวลา

ผมยังต้องเรียนรู้เรื่องการเตรียมพื้นผิวเหล็กก่อนทาสี การทำความสะอาด และการผสมสี โดยเฉพาะสี Epoxy ซึ่งเป็นสีสองส่วนที่ต้องผสมตามอัตราส่วนที่ผู้ผลิตกำหนด

ตอนแรกผมทำอะไรไม่ค่อยถูก ทั้งใช้เครื่องมือไม่คล่อง ผสมสีก็ไม่เก่ง ต้องทำงานประกบกับลูกเรือที่มีประสบการณ์และคอยแนะนำอยู่เสมอ

แต่เมื่อได้ฝึกทำซ้ำ ๆ ผมก็เริ่มเข้าใจขั้นตอนและทำงานได้ดีขึ้นเรื่อย ๆ

พอเข้าสู่เดือนที่ 4 ร่างกายผมเริ่มปรับตัว มือเริ่มด้านและไม่บวมพองเหมือนช่วงแรก ผมเริ่มรู้ว่าควรใช้เครื่องมืออย่างไร เตรียมพื้นผิวแบบไหน ผสมสีให้ได้สัดส่วน และทาสีให้เรียบเนียน ไม่เยิ้ม

จากคนที่ทำงานอะไรก็ช้า สรั่งเริ่มไว้วางใจให้ผมรับผิดชอบพื้นที่เล็ก ๆ บนดาดฟ้าเรือด้วยตัวเองแล้ว

วันที่เกือบถอดใจ

แม้ผมจะเริ่มทำงานได้ดีขึ้น แต่ชีวิตบนเรือก็ไม่ได้ง่ายขึ้นตามไปด้วย

ผมพยายามทำงานให้ดีที่สุด แต่ก็เหนื่อยมาก บางครั้งถูกตำหนิหรือถูกว๊ากใส่อยู่บ่อย ๆ จนเริ่มไม่เข้าใจว่าตัวเองควรพยายามมากกว่านี้อีกแค่ไหน หรือต้องทำอะไรเพิ่มเติมอีก

ผมยอมรับว่าตอนนั้นผมถอดใจแล้วจริง ๆ

ผมคุยกับแม่ แม่ไม่ได้ห้ามหรือบอกให้ผมอดทนต่อ แต่กลับชวนให้ผมลองมองย้อนกลับไปดูตัวเองตั้งแต่วันแรกที่ขึ้นเรือ

แม่ถามผมว่า

“ลองมองตัวเองตั้งแต่อาทิตย์แรกที่ขึ้นเรือกับวันนี้ดูสิลูก ตอนแรกหนูเล่าให้แม่ฟังว่า ไม่มีใครอยากให้ช่วยทำงาน ต่างคนต่างโยนงานกันไปมา แต่วันนี้หนูเล่าให้แม่ฟังถึงงานมากมายที่เขามอบหมายให้ทำ มันต่างจากเดือนแรก ๆ มากเลยนะ”

แม่บอกผมต่อว่า

“หนูเก่งนะ ผ่านมาได้ตั้งเยอะ งานที่เคยกังวล วันนี้ก็เริ่มทำได้แล้ว ต้นเรือยังให้หนูลงไปในถังกับสรั่งเรือ แสดงว่าเขาต้องประเมินความปลอดภัยและจัดคนดูแลหนู เพราะเป็นงานเสี่ยงภัยที่หนูจำเป็นต้องเรียนรู้ เขาก็จัดพี่เลี้ยงให้หนู”

แม่ยังเตือนให้ผมลองมองที่เจตนาของคนสอนด้วยว่า

“การสอนหรือการพูดของแต่ละคน สำเนียงและกิริยาไม่เหมือนกันนะลูก ลองดูที่เจตนาว่าเขาเกลียดเราหรือเปล่า เขาไม่จำเป็นต้องเสียเวลามาสอนเราทั้ง ๆ ที่เขาก็มีงานหลักต้องทำ และเหนื่อยเหมือนกัน”

แล้วแม่ก็พูดประโยคหนึ่งที่ทำให้ผมสบายใจขึ้นมาก

“แต่ถ้าหนูไม่ไหว จะยุติการฝึกก็ไม่ต้องกังวลความรู้สึกของแม่เลยนะ ชีวิตเป็นของหนู ขึ้นบกมาก็มีปริญญาตรีแล้ว มาหางานบนบกทำกันก็ได้ ไม่ต้องกังวล บ้านเราไม่ได้มีหนี้หรือภาระจนดูแลกันไม่ได้ ทางเลือกของชีวิตไม่ได้มีทางเดียวหรอกลูก”

คำพูดของแม่ทำให้ผมกลับมามองตัวเองอีกครั้ง ผมเริ่มเห็นว่าตัวเองมีพัฒนาการในการทำงาน แม้จะยังทำได้ช้าอยู่บ้าง แต่คนรอบข้างก็ยังมอบหมายงานและสอนให้ผมเรียนรู้ต่อไป

ผมอาจเป็นลูกเรือฝึกหัดที่น่าเบื่อคนหนึ่งในสายตาพวกเขาก็ได้ แต่ผมก็เริ่มเห็นแล้วว่าตัวเองไม่ได้อยู่ที่เดิมเหมือนวันแรกที่ขึ้นเรือ

ผมตัดสินใจไปต่อครับ

อีกแค่ 8 เดือนเอง!

เหตุการณ์ที่ไม่มีวันลืม

มีอีกเหตุการณ์หนึ่งที่ผมจำได้แม่น ระหว่างที่ผมทำงานทาสีตัวเรือด้านนอก ผมต้องปฏิบัติงานโดยใช้เชือกโรยตัวลงไปทำงานตามที่ได้รับมอบหมาย

ข้างล่างมีแต่ผิวน้ำและคลื่นที่ซัดเข้าหาตัวเรืออยู่ตลอดเวลา ผมต้องตั้งสติและจดจ่ออยู่กับงานตรงหน้า ไม่วอกแวกมองลงไปข้างล่าง เพราะถ้าเผลอมองเมื่อไร ใจจะหวิว แข้งขาแทบหมดแรง

แต่ด้วยสัญชาตญาณ ผมก็อดเหลือบมองผิวน้ำทางหางตาไม่ได้

แล้วผมก็เห็นอะไรบางอย่างลอยตุ๊บป่องมากับคลื่น และค่อย ๆ ลอยเข้ามาใกล้เรือ

ชัดเลยครับ... เป็นศพผู้ชาย!

ผมตกใจมาก จึงส่งสัญญาณและตะโกนบอกพี่เลี้ยงบนเรือให้ช่วยดึงผมขึ้นไป

“มีศพในทะเล! ดึงขึ้นไว ๆ ซิโว้ย!”

แต่ Buddy ของผมกลับฟังเป็น “กบทะเล”

ทุกคนหัวเราะกัน เพราะคิดว่าผมคงเล่นมุกตลกฝืด ๆ ตามประสาผมอีกแล้ว จึงไม่มีใครรีบดึงผมขึ้นไป

ผมต้องตะโกนย้ำอยู่หลายครั้ง ทั้งกลัวทั้งตกใจ จนกระทั่งทุกคนมองเห็นสิ่งที่ลอยอยู่ในน้ำชัดเจนขึ้น จึงรีบแจ้งยามชายฝั่งว่าพบศพ

ต่อมาตำรวจได้เข้ามานำศพกลับไปชันสูตร

เป็นอีกเหตุการณ์หนึ่งที่ผมคงไม่มีวันลืมครับ

ก้าวสู่บทบาทใหม่

เมื่อเข้าสู่เดือนที่ 5 ต้นเรือเริ่มบอกผมว่า ในช่วง 7 เดือนที่เหลือ ผมจะต้องพัฒนาตัวเองจากการเป็น “ผู้ช่วยกลาสีเรือ” ไปสู่การเรียนรู้บทบาทของ “นายประจำเรือฝึกหัด” อย่างเต็มตัวมากขึ้น

งานที่ใช้แรงกายบนดาดฟ้าเรือจะลดลง และผมต้องหันมาเรียนรู้งานด้านเทคนิคและการบริหารจัดการมากขึ้น

ต้นเรือมอบหมายให้ผมฝึกช่วยต้นหน หรือ 2/O ในการแก้ไขและปรับปรุงแผนที่เดินเรือ รวมถึงสิ่งพิมพ์ทางเรือให้เป็นปัจจุบัน

ส่วนงานของ 3/O ผมต้องฝึกช่วยตรวจสอบอุปกรณ์ด้านความปลอดภัยเป็นประจำ ทั้งถังดับเพลิง สายน้ำดับเพลิง ชุด SCBA แพชูชีพ และเรือช่วยชีวิต

ผมกำลังจะเปลี่ยนบทบาทจากคนที่เรียนรู้การทำงานด้วยแรงกาย ไปสู่การเรียนรู้งานด้านเทคนิค การจัดการ และความรับผิดชอบของนายประจำเรือแล้วครับ

นี่คือจุดเริ่มต้นของการฝึกอีกช่วงหนึ่ง ที่ผมจะได้เรียนรู้ว่า การเป็นคนเรือไม่ได้มีเพียงความอดทนและกำลังกาย แต่ยังต้องมีความรู้ ความละเอียดรอบคอบ และความรับผิดชอบต่อชีวิตของคนทั้งลำเรือด้วย

 อ่านข้อมูลมาตรฐานและข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง

1.      International Maritime Organization (IMO) https://www.imo.org/?utm_source=chatgpt.com แหล่งข้อมูล1. 1. ด้านมาตรฐานและข้อกำหนดระหว่างประเทศทางทะเล เช่น MARPOL และความปลอดภัยบนเรือ

2.  International Organization for Standardization (ISO) https://www.iso.org/?utm_source=chatgpt.com
           แหล่งข้อมูลมาตรฐานสากล เช่น ISO 8501-1 เรื่องการเตรียมพื้นผิวเหล็ก

3.  International Chamber of Shipping (ICS) https://www.ics-shipping.org/?utm_source=chatgpt.com แหล่งข้อมูลและแนวทางปฏิบัติด้านความปลอดภัยในการเดินเรือ

4. UK Maritime and Coastguard Agency (MCA) https://www.gov.uk/government/organisations/maritime-and-coastguard-agency?utm_source=chatgpt.com แหล่งข้อมูลด้านความปลอดภัยและการทำงานของคนประจำเรือ


วันเสาร์ที่ 7 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569

กว่าจะเป็นสุภาพบุรุษนักเดินเรือ (3) ..หนึ่งปีบนเรือ: ประสบการณ์ที่หล่อหลอมคนเรือ

 

หลังจากเพื่อน ๆ รุ่น 36 เลือกบริษัทเรือเพื่อออกฝึกภาคปฏิบัติทางทะเลเป็นเวลาหนึ่งปีกันไปหมดแล้ว ส่วนใหญ่เลือกลงเรือบรรทุกสินค้าทั่วไปที่เดินเรือไปญี่ปุ่นและยุโรป

ส่วนผมยังต้องเรียนซ่อมวิชาเคมีและสถิติร่วมกับน้อง ๆ นดร. รุ่น 37 และ 38 จนในที่สุดก็เรียนครบทุกวิชาตามหลักสูตรวิทยาศาสตรบัณฑิต จากนั้นจึงเริ่มหาเรือเพื่อฝึกภาคปฏิบัติ

ผมได้รับโอกาสให้ไปฝึกบนเรือ TMN PIONEER บริหารจัดการโดย Thome Ship Management (Thailand) เป็นเรือบรรทุกน้ำมันและสารเคมี อาจารย์บอกผมว่า ผมได้รับโอกาสที่ดีมาก เพราะได้เริ่มต้นชีวิตคนเรือกับบริษัทที่มีระบบการจัดการเรือที่ดี

วันแรก ๆ กับชีวิตบนเรือจริง

ผมหอบสัมภาระขึ้นเรือพร้อมกระเป๋าใบใหญ่ถึง 4 ใบ ซึ่งแม่กับพี่สาวช่วยกันจัดเตรียมให้ ทั้งยา อาหารสำเร็จรูป เสื้อผ้า และของใช้ส่วนตัว เรียกว่าจัดให้แบบยกโหล เพื่อให้ผมใช้ชีวิตอยู่บนเรือได้อย่างไม่เดือดร้อนตลอดหนึ่งปี

เช้ามืดวันหนึ่ง ประมาณตีห้า ผมออกเดินทางจากกรุงเทพฯ ไปลงเรือเล็กที่ท่าเรือมาโคโปโล แหลมฉบัง เพื่อเดินทางไปขึ้นเรือ TMN PIONEER ซึ่งทอดสมออยู่กลางทะเล

แค่ก้าวแรกก็ทำเอาใจผมไปอยู่ที่ตาตุ่มแล้วครับ ผมต้องใช้สมาธิอย่างมากในการหาจังหวะก้าวจากเรือเล็กขึ้นเรือใหญ่ ต้องระวังไม่ให้พลาดตกน้ำหรือถูกเรือสองลำกระแทกเข้าหากัน จากนั้นยังต้องไต่บันไดลิงขึ้นไปบนเรือ ซึ่งสูงประมาณตึกสามชั้น โดยมีพี่ ๆ บนเรือคอยช่วยดึงตัวผมขึ้นไป

สิ่งแรกที่ทำให้รู้สึกดีคือ ผมมีห้องพักส่วนตัว กัปตันจัดให้ผมพักร่วมกับลูกเรือฝ่ายห้องเครื่อง โดยมีพี่ห้องคอยแนะนำเรื่องการกินอยู่และการใช้พื้นที่ต่าง ๆ บนเรือ ส่วนต้นเรือเป็นผู้ดูแลตารางการฝึกภาคปฏิบัติ และมีผู้ช่วยต้นเรือ (3/O) เป็นพี่เลี้ยงในการปฏิบัติงานของผม

การเรียนรู้จากกัปตัน ต้นเรือ และพี่ ๆ บนเรือ

โดยนิสัยส่วนตัว ผมเป็นคนพร้อมลุยงานหนัก ไม่บ่น ไม่ชอบนินทาหรือตั้งวงจับกลุ่มพูดคุยอะไร ผมตั้งใจทำงานและไม่เคยปฏิเสธงานที่ได้รับมอบหมาย

แต่เมื่อได้ขึ้นมาทำงานจริง ผมกลับรู้สึกว่าตัวเองทำอะไรไม่ค่อยได้ ทั้งที่หลายเรื่องเป็นสิ่งที่เคยเรียนมาแล้ว ผมไม่เข้าใจว่าจะต้องทำอะไรและเริ่มต้นอย่างไร บางครั้งรู้สึกว่าตัวเองเกะกะการทำงานของทีมมากกว่าจะช่วยแบ่งเบาภาระ

ต้นเรือจึงให้ผมหยุดช่วยทีมทำงานไปก่อน แล้วให้อ่านคู่มือและศึกษากระบวนการทำงานของเรือ TMN PIONEER แทน การอ่านคู่มือทำให้ผมเริ่มเข้าใจภาพรวมของกระบวนการทำงานบนเรือ รวมถึงระบบความปลอดภัยต่าง ๆ มากขึ้น

แต่เมื่อได้รับมอบหมายให้ช่วยงานสรั่งและ 3/O ผมก็คิดว่าตัวเองเข้าใจและทำได้ เพียงแต่ยังทำงานช้า เพราะกังวลว่าจะเกิดความผิดพลาด และถ้าไม่มีใครสั่ง ผมก็ไม่รู้ว่าควรจะทำอะไรต่อ

ผมเริ่มสังเกตสีหน้าของพี่ ๆ รู้สึกได้ว่าหลายคนคงระอาผม และถ้าเลี่ยงได้ก็คงไม่อยากมอบหมายงานให้ผมทำ เวลาผมถามว่ามีอะไรให้ช่วยไหม พี่ ๆ ก็มักจะส่งต่อกันไปมา

ช่วงนั้นผมรู้สึกว่าตัวเองไม่มีคุณค่า เสียใจและผิดหวังกับตัวเองมากว่า ทำไมถึงไร้ความสามารถได้ขนาดนี้ ทั้ง ๆ ที่พยายามทำทุกอย่างให้ดีที่สุดแล้ว

ความกดดันและคำสอนที่ว่า ต้องเป็น SEAFARER ไม่ใช่แค่มาทนอยู่บนเรือ

เมื่อผ่านไปประมาณเดือนที่สอง กัปตันเรียกผมไปพบ โดยมีต้นเรืออยู่ด้วย ผมถูกตำหนิอย่างหนักด้วยคำพูดที่ทำให้สะเทือนใจ

“ฝึกมาเดือนกว่าแล้ว เอ็งทำตัวให้เป็น SEAFARER หน่อยสิวะ อ่อนแอ เหยาะแหยะ เหงอะงะอยู่นั่นแหละ มันยากตรงไหน หรือติดอะไรบอกมา จะได้ทำงานเป็นเสียที จะฝึกต่อไหม”

ผมเสียใจมาก และไม่เข้าใจว่าทำไมพี่ ๆ ถึงไม่สอนขั้นตอนการทำงานให้ผม แต่กลับมาถามว่าผมจะตัดสินใจหยุดฝึกหรือไปต่อ ผมรู้สึกอับอายและไม่อยากพบหน้าใครเลย

ผมคิดถึงแม่มาก คืนนั้นเมื่อเรือทอดสมอศรีราชา ผมจึงโทรไปเล่าให้แม่ฟังว่า ผมอาจต้องยุติการฝึก Cadet พร้อมเล่าเรื่องที่เกิดขึ้นและสิ่งที่ผมถูกตำหนิ

แม่รับฟังผมทุกเรื่องโดยไม่ต่อว่าหรือตำหนิซ้ำ ผมรู้ว่าแม่เข้าใจนิสัยของผมดีว่า ผมไม่ใช่คนเกียจคร้าน เป็นคนอดทน และสุภาพ

แม่อธิบายให้ผมฟังว่า

“เรือน้ำมันอย่าง TMN PIONEER เป็นพื้นที่ที่ต้องให้ความสำคัญกับความปลอดภัยสูงมาก ความผิดพลาดเพียงเล็กน้อยอาจหมายถึงชีวิตและก่อให้เกิดภัยพิบัติร้ายแรงได้ รุ่นพี่เขาจึงไม่มีเวลามาคอยประคบประหงมหนูเหมือนตอนเป็นนักเรียน แต่เขาต้องการให้หนูปรับตัวจากการเป็นนักเรียน มาเป็นคนทำงานบนเรือจริง ๆ

การที่เขาปรับวิธีสอน ให้หนูทำงาน และพูดตำหนิหนู อาจเป็นเพราะเขาต้องการให้หนูปรับปรุงตัว ไม่ได้หมายความว่าเขาเกลียดหนู

แม่อยากให้หนูลองคิดทีละเรื่อง เริ่มจากปรับพฤติกรรมการแสดงออกก่อน เพราะเป็นสิ่งที่คนอื่นมองเห็นได้ชัดกว่าความรู้หรือทักษะที่หนูยังต้องพัฒนา

แม่อยากให้หนูมีความกระตือรือร้น ตื่นตัวอยู่เสมอ เวลาทำงานต้องกระฉับกระเฉง สังเกตว่าพี่ ๆ กำลังทำอะไร และมีอะไรที่เราจะช่วยได้บ้าง ไม่ใช่เพียงเดินไปถามว่ามีอะไรให้ช่วย แต่ต้องเตรียมตัวล่วงหน้าด้วย

ตัวอย่างเช่น ถ้าพรุ่งนี้มีการรับน้ำมัน หนูก็ควรศึกษาจากคู่มือให้รู้ว่าต้องเตรียมอุปกรณ์อะไรและมีขั้นตอนอย่างไร เมื่อถึงเวลาทำงานจริง หนูจะได้ช่วยพี่ ๆ ได้ ไม่ใช่รอให้เขาบอกทุกอย่าง

อีกอย่างหนึ่ง หนูเป็นเด็กที่สุดในกลุ่มคนทำงาน จึงต้องเรียนรู้ที่จะควบคุมอารมณ์ ไม่แสดงอาการอึดอัด ซึมเศร้า หรือเสียใจจนไม่สามารถทำงานต่อได้ เวลามีคนสั่งงานก็ควรขานรับให้ชัดเจนและมั่นใจ เพื่อให้รู้ว่าเราได้ยินและเข้าใจคำสั่งแล้ว เมื่อทำงานเสร็จต้องรายงานผล ไม่ใช่ทำแล้วหายไปเลย

แม่ช่วยรับฟังและแนะนำเรื่องพฤติกรรมการทำงานให้หนูได้ แต่เรื่องความรู้และทักษะในการทำงาน หนูต้องเป็นคนพัฒนาตัวเองให้สามารถทำได้ จนทำเป็นด้วยตัวเอง”

เริ่มปรับตัวทีละวัน และพัฒนาตัวเองทีละเดือน

หลังจากคุยกับแม่ ผมเริ่มกลับมาทบทวนและปรับปรุงตัวเอง โดยเฉพาะเรื่องความตื่นตัวและการรู้หน้าที่

ผมพยายามไม่เดินไปเดินมาอย่างไม่มีจุดหมาย แต่เดินให้รวดเร็วและทะมัดทะแมงขึ้น คอยสังเกตว่าพี่ ๆ กำลังทำอะไร และมีงานส่วนไหนที่ผมจะเข้าไปช่วยได้บ้าง


เวลาว่างจากการเข้าเวร ผมจะหาโอกาสถามพี่ ๆ สรั่งหรือนายประจำเรือ เช่น “พี่ครับ งานตรงนี้ทำอย่างไรครับ” หรือ “ปั๊มตัวนี้มีสเปกเท่าไรครับ”

ผมจดบันทึกสิ่งที่ได้เรียนรู้ไว้ด้วย เพราะหลายเรื่องเป็นความรู้จากประสบการณ์จริงที่ไม่มีอยู่ในตำราเรียน และผมพยายามไม่ถามเรื่องเดิมซ้ำ ๆ หากเป็นเรื่องที่สามารถกลับไปอ่านหรือทบทวนเองได้

อีกเรื่องที่ผมให้ความสำคัญมากคือการสวมใส่อุปกรณ์ความปลอดภัยให้ถูกต้องครบถ้วน ไม่ละเลยข้อกำหนดต่าง ๆ

เมื่อมองย้อนกลับไป ผมรู้สึกว่าตัวเองปรับตัวได้ดีขึ้นมากเมื่อเทียบกับสัปดาห์แรกที่ขึ้นเรือ แม้จะยังมีอีกหลายอย่างที่ต้องเรียนรู้ แต่ผมก็เริ่มเข้าใจแล้วว่า การเป็นคนเรือไม่ได้อาศัยเพียงความรู้จากห้องเรียนหรือความอดทนเท่านั้น ผมต้องพัฒนาตัวเองและก้าวต่อไปทีละเดือน ๆ

เมื่อเห็นสถานที่ที่คุ้นเคย ก็เหมือนได้กลับบ้าน

เรือ TMN PIONEER เดินเรือรับส่งน้ำมันและสารเคมีภายในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงท่าเรือภายในประเทศไทยด้วย

ทุกครั้งที่เรือแวะท่าไทยออยล์ที่แหลมฉบัง หรือแล่นผ่านบริเวณเขาภูไบ ผมมักรู้สึกดีเป็นพิเศษ เพราะเป็นสถานที่ที่แม่เคยทำงาน และเป็นพื้นที่ที่ผมคุ้นเคยมาตั้งแต่เด็กในช่วงปิดเทอม

ทุกครั้งที่ได้เห็นสถานที่เหล่านั้น ผมรู้สึกเหมือนได้กลับมาอยู่ใกล้บ้านอีกครั้ง เป็นความรู้สึกเล็ก ๆ ที่ช่วยเติมกำลังใจให้ผมได้มาก

บางที แค่ได้เห็นหลังคาบ้านจากระยะไกล ก็ทำให้คนที่อยู่ไกลบ้านรู้สึกใจฟูขึ้นมาได้แล้วครับ


ตอนต่อไป ชีวิตผม Cadet บน TMN PIONEER TANKER ครับ


แนะนำตัว

รู้จัก "ครูพี่ตุ้ม"

รู้จักครูพี่ตุ้ม HROD จากประสบการณ์จริง ครูพี่ตุ้ม หรือ อ.พรทิพา สมประสงค์ มีประสบการณ์ทำงานและพัฒนางานด้านทรัพยากรมนุษย์และการพัฒนาอง...